ریڈیو زْرمبش بلوچی | ریڈیو زْرمبش بلوچی

چہ وانگ ءَ زِبھریں بلوچستان نبشتہ کار :مھمد بکش شاھوانی

چہ وانگ ءَ زِبھریں بلوچستان   نبشتہ کار :مھمد بکش شاھوانی

NOV

19
19 / 11 / 2022 نبشتانک 84

مروچی ما بیست ءُ یکّمی کرن ءِ تہ ءَ ساہ زُورگ ءَ ایں کہ وانگ ءُ زانگ ءِ دور اِنت کہ اِد ءَ وانگ ءَ یک مزنیں ارزِشتے ھست، اِد ءَ ھما راج پائدگ چِست کنت کہ آئی ءِ جھمَنْد وانندگ ءُ زانت ءَ چکار بہ بنت۔ نوں ما کا ایں بلوچستان ءِ بارو ءَ زان ایں ، بلوچستان ھما ٹِک اِنت کہ سرجمیں پاکستان ءَ دیم ءَ برگ ءَ اِنت، دریائی مھلوک (مائیگ ءُ مدگ) ءُ کوھانی تہ ءِ ھزانگ ملک ءِ زر ءُ مالانی تہ ءَ یک مزنیں کِردے پیشدارگ ءَ اِنت، بلے اِے ھزانگاں چہ مزنیں واجکار وَ پائدگ چِست کنگ ءَ اَنت بلے لس مھلوک گریبی ءُ بزّگی ءِ زِند گْوازینگ مجبور اَنت، ھر وھد ءَ کہ ما بلوچستان ءِ بارو ءَ سوچ ءُ پِگر بہ کن ایں مارا ، نیزگاری، گریبی، جنگ ءُ جِدل، دِرتگ پُچّی ، کاپرانی چیر ءَ وانگجاہ ءِ وانوکیں چُک ءُ ھمے داب ءَ بازیں ھترناکیں ندارگ گِندگ ءَ کاینت۔ بلوچِستان ءِ مھلوک مروچی ھم دیمروی ءِ بھر ءَ چہ زِبھر اَنت۔ بلوچستان ءَ مُلک ءِ مال ءُ مڈّی ءِ یک بلاھیں بھرے داشتگ کہ اِد ءَ گوھر کیمتی ھزانگ ءَ ابید "سوئی گیس" کہ تیوگیں مُلک ءِ تہ ءَ رسگ ءَ اِنت، بلے لھتیں شھر ءَ ابید دِگہ شھرانی جھمَنْد ءُ مستریں بدبھتی سوئی ءِ شھر جھمَنْد کہ اود ءَ گیس کشّگ بیت، آ ھم چہ اِے نئمت ءَ زِبھر اَنت ، وانگ ءُ جاندْراھی ءِ جیڑہ یک نیمگے ءَ، بلوچستان کے جھمَنْدانی زِند ءِ ھالت ءِ تہ ءَ ھچ پیمیں شرّی نیتکگ ، نیکہ دیمروی ءُ وش ھالی نسیب ءَ ھست۔ بلوچستان ءَ وانگ ءِ پِڑ وَ مسائلستان (جیڑھانی جاہ) جوڑ بوتگ. وانگجاھانی تہ ءَ رھدربرانی نیستی ءُ نوکیں آسراتی ءِ نہ بُوگ ءِ سوب ءَ وانگ ءِ رھبند تباہ بُوتگ، راجانی دیمروی ءِ تمب وانگ ءُ زانگ ءِ پِڑ ءَ دیمروی آرگ ءِ واست ءَ نودربرانی بنکّی وانگ ءِ اسراتی دیگ اِنت بلے بلوچستان ءِ گیشتر سرکاری وانگجاھاں بنکّی وانگ ءِ آسراتی نیست۔ بلوچِستان ءِ تہ ءَ چُشیں ھزاراں سرکاری وانگجاہ ھست ، اُود ءَ تاں روچ مروچی بلڈنگ نیست ءُ نِندگ ءِ واست ءَ نِندانک نیست اِے وَ انگت ھچ نہ اَنت باندات ءِ رژناھیں چِراگ ترا مدام وتی ھکّانی واست ءَ راھانی ءُ روڈانی سر ءَ گِندگ ءَ کاینت۔ اِے بازیں جیڑھانی دیمپان اَنت، پہ آرام ءَ واب ءِ جیڑہ ءَ بِگر داں کتابجاہ یا وانگ ءِ تہ ءَ میرٹ ءِ کوش ءِ وڑیں جیڑہ اِشاں چہ وانگی دنیا ءَ دُور کنگ ءَ اَنت۔ پہ مجبوری نوکیں پدریچ وانگی گل ءُ دربرجاھاں کم ءُ زھرشانی نِنداکاں گیش گِندگ ءَ کاینت کجام ھم چاگردے ءِ نندوکیں مردمانی مزنیں آسراتی ءُ زلورت ، روزگار، جاندْراھی ءُ وانگ (تعلیم) اِنت، اِیشاں چہ گیش وانگ ءُ زانگ ءِ جیڑہ گیشتر پیچیدگ اِنت۔ پرچہ پکہ راجدپتر ءِ تہ ھما راج ءُ کوماں کہ دیمروی کُتگ، آیانی تہ ءِ وانگ ءُ زانگ ءِ کردے مستر اِنت ءُ دنیا ءِ تہ ءَ اِے پیمین جیڑہ باز ھست۔ اِے نوکیں دور ءِ تہ ءَ آ دِگہ ملک نوکیں چیز کشّگ ءِ اَنت ٹیکنالوجی ءِ ھمراھی ءَ روگ ءَ اَنت بلے یکّیں پاکِستان اِنت کہ اِد ءَ وانگی گلانی تہ ءَ بنکّی آسراتی اِے دور ءَ ھم پورو نہ اَنت۔ وانگ ءُ زانگ ءِ پڑ ءَ وانندگی ءَ بلوچستان چہ آ دِگہ ملک ءَ باز پُشت ءَ کپتگ۔ بلوچستان وانگ ءِ پڑ ءَ پاکستان ءِ مستریں پدمنتگیں (صوبہ) اِنت۔ یونیسکو ءِ ھالتاک ءِ رِد ءَ پاکستان ءِ وانندگی ءِ % پنجاہ ءُ ھشت در سد اِنت۔ پنجاب ءِ ھال چہ آ دِگہ صوبایاں گھتر اِن بلوچستان ءِ تہ ءَ %50 آباتی وانندھاں بلے بلوچستان ءِ %87 زالبول وانگ نہ زان اَنت زالبولانی ھبر ءَ اگاں ما بہ کن ایں گڑا وانگ ءِ پِڑا زالبول ءِ % (%13) اِنت۔ بلوچستان ءِ جتائیں ھند ءُ دمگانی تہ ءَ چار ھزار ءَ گیش انچیں پرائمری وانگجاہ اَنت کہ آیاں بلڈنگ ءِ جِند نیست وانگ ءِ ھرابیں جاورانی سوب ءَ وانگ ءِ درسد کم اِنت، بیست ءُ دو ہزار پنچ سد کوچگانی تہ ءَ دوازدہ ھزار انچیں کُوچگ اَنت ، کہ اود ءَ وانگجاہ ءِ جِند نیست بلوچستان ءِ تہ ءَ دہ ھزار انچیں رھدربر ھست کہ بس وتی ماہ ءِ سر ءَ کارمُز ءَ چِست کنگ ءَ اَنت بلے وانگجاہ ءِ دیم اِش نہ دیستگ۔ لھتیں مِڈل اسکولز (وانگجاھاں ) سے ءُ چار رھدربر اَنت ءُ لھتیں وانگجاھاں بس یک رھدربرے ھست وانینگ اِنت۔ بلوچستان ءِ بیست ءُ ھپت لکّ گْونڈوانی تہ ءَ نوزدہ لکّ گْونڈو وانگجاھاں روگ ءَ نہ اَنت۔چُشیں مات ءُ پِت کم گِندگ ءَ کیت کہ وتی زھگانی باندات ءِ ھاتر ءَ بہ جیڑ اَنت وانندگ اِش بہ کن اَنت۔ لھتے مات ءُ پِت چہ کسانی ءَ وتی زھگاں دِگہ روزگار پرما اَنت ءُ آیانی باندات ءَ تھار کن اَنت۔ راستی اِیش اِنت بلوچستان ءِ نندوکیں زھگ ءُ جوان ءِ مزنیں وانگی آسراتیاں زِبھر اَنت بلکیں اگاں ما بہ چار ایں تیوگیں بلوچستان چہ دیمروی ءُ وشھالی ءَ زِبھر اِنت۔ نوں ما کا ایں پَنجْگُور ءِ تھسیل پْروم ءُ تھسیل گوارکو ءِ وانجگاھانی بارو ءَ زان ایں جھل ءِ داتگیں وانگجاہ بس تھنا تھسیل گوارکو ئیگ اَنت کہ آ بند اَنت ءُ لھتیں وانگجاھاں رھدربر نیا اَنت ءُ نہ وانین اَنت۔ ہرائمری اسکول پتندر پرائمری اسکول پژھان پرائمری اسکول تاسے ڈن پرائمری اسکول پیش دپ گرلز پرائمری اسکول نبی بخش بازار بوائز پرائمری اسکول سھتہ کنر، گرلز پرائمری اسکول سھتہ کنر گرلز پرائمری اسکول نور احمد بازار، بوائز پرائمری اسکول سر آپ۔ تھسیل پْروم ءِ ھم بازیں وانگجاہ کہ باز سال گْوستگ کہ بند اَنت ، ھمینچو رھدربر کہ نہ وانینگ اَنت وتی سر ءِ شان ءُ مڑا ھم کن اَنت کہ کس مئے کارمزاں بند کُت نہ کنت یا کہ مارا دِگہ جاھاں دیم دات نہ کنت۔ اِے پیمیں رھدبرانی پُشت ءَ سْیاسی گلانی کارمسترانی دست مان اِنت کہ اِے شرمی گِپّے۔ ھمے رھدربر مپت ءِ پیسھاں گِرگ ءُ وتی زھگاں ڈنی ملک ءَ ما وانگجاھاں دیم ءِ وانگ ءِ ھاتر ءَ دیم دیگ ءَ اَنت وت کار ءُ روزگار کنگ ءَ اَنت۔ پَنجْگُور ءِ گریب ءُ بزگریں مھلوک ءَ چہ وانگ ءِ پیمیں گوھر کیمتی نئمت زِبھر کنگ ءَ اَنت۔ زھگ چہ سرکاری وانگجاھاں تچگ اَنت، اگاں یتیم چہ وانگجاہ ءَ در بئیت یا وَ سِلّیں نشہ ءِ آماچ بیت یا دُزّی ڈُنگی ءِ راہ ءَ روت پرچہ کہ ما بلوچ وت وتی زھگانی واست ءَ آستونک ءِ مار جوڑ بوتگ ایں، راج ءِ زھگانی بربادی سوب مہ بہ اِت ، وانگ ءِ واست ءَ وتی توار ءَ چِست بہ کن اِت درستاں چہ زلوری گپ اِیش اِنت کہ بلوچستان ءِ ءُ ھاس پَنجْگُور ءِ کوچگانی مھلوک چہ وانگ ءِ سِیت ءُ نپّ ءُ ارزشت ءَ بہ زان اَنت ، وتی زھگاں ماں وانگجاھاں دیم بہ دے اَنت۔ آیاں ھک ءُ راست ءِ میان ءَ زانت بہ دے اَنت۔۔۔۔