ریڈیو زْرمبش بلوچی | ریڈیو زْرمبش بلوچی,زبانزانتی,ستاربگٹی,بلوچی-نبشتہ-راھبند

بلوچی نبشتاری راھبند چی یے؟ | ندکار : ابدلستار بگٹی

بلوچی نبشتاری راھبند چی یے؟ | ندکار : ابدلستار بگٹی

AUG

31
31 / 08 / 2020 نبشتانک 153

انچوش کہ ما بلوچ راج ءَ وتی راجی زبان ماں دمگی گالواراں ونڈ ءُ چنڈ کرتگ ۔ ایشی ءِ درورے ایش اِنت کہ اگاں من گوں وتی پنجگوری سنگتے ءَ گپ ءُ رپ (سوشل میڈیا چیٹنگ) بہ کن آں گڑا ھمے سنگت وتی دمگی گالوار ءِ رِد ءَ نبشتہ کنت ءُ بلوچی سْیاھگ ءُ نبشتہ راھبند ءِ ھچ وڑیں ھیال ءَ نہ دار ایت۔ وھدے کہ من گْوش آن ئِے کہ سنگت! تئی اے گالرد ءَ کسانیں ردی یے ھست ءُ تئی گالرد اے داب ءَ راست بیت گڑا من ءَ گْوش ایت "بابا تو نہ زان ئے اے مئے پنجگوری بلوچی اِنت!"
چرایشی ءَ من ھبکہ بہ آن ءُ ھیال کن آں زاناں نی بلوچی چہ وتی سے ئیں مستریں گالواراں درکپت ءُ دمگی گالواراں بھر ءُ بانگ بوتگ؟ زاناں نی پنجگوری، تربتی، ڈیرہ بگٹی، کوھلو، ڈیرہ گازی ھان، کشمور، جیکب آباد، سبی، بولان چاگی، نوشکے، ھزدار، پسنی، گھ، سراوان، سرباز، زابل، چھبار، دزاپ ءُ شال ءِ بلوچ ھر کسے وتی دمگ ءِ ھساب ءَ بلوچی ءَ نبیس ایت ءُ راجی زبان ءَ بھر ءُ بانگ، ونڈ ءُ چُنڈ کنت؟ زاناں راج ءِ تہ ءَ راجی زبان ءِ بارہ ءَ ھچ سرپدی نیست ءُ ایشی ءَ بستار نیست اِنت؟
چوناھیگا بلوچ (ما درا) انچیں وتواھیں راج اِنت کہ ما ھرکسے ھمے لوٹ ایں کہ ماں راجی زبان ءِ نبشتہ راھبند ءَ منی گالوار ءِ تام ءُ بو گیشتر بہ بیت بزاں ما ھر یکے ھمے واھشت کن ایں کہ ھما توارکش چہ منی دپ ءَ در بئیت ھما داب ءَ نبیسگ بہ بیت ءُ دگراں من ءَ ھچ کار نیست۔ من گوں بژن ءُ تکانسری ءَ گْوش آں کہ اے انچیں ناسرپد ءُ نابودیں راجے کہ اے ھم پوھی اش نیست کہ جھان ءِ ھرچ زبان ءِ نبشتہ کاری چَہ گالوار ءُ گپتاری ءَ دگریں چیزے پمیشکا ھچ زبان ءَ اے ڈول نہ بیت کہ ھرچ گالواری توارکش ءِ رد ءَ زبانانی نبشتہ راھبند منگ ءُ کارمرز بہ بہ اَنت بلکیں نبشتہ کاری یک نیامگی دگ ءُ توجیلے کہ چر ایشی ءَ شاھگانیں زبانے ءَ ھرچ گالوار ءِ کْوھن، زگر ءُ بنتواریں گال ماں یکیں سیاھگ ءَ کارمرز بہ اَنت ءُ ھمے نبشتہ کاری زبان ءِ تیوگیں گالوارانی کْوھن ءُ زگریں گالاں گار ءُ بیگواہ کنگ نہ ھل ایت ءُ ماں نبشتہ کاری ءَ سائنسی پِڑ ءِ نوک آتکگیں چیزاں نام دیگ ءَ ھم کمک کنت پمیشکا گیدی ءِ زبان زانت گْوش اَنت : وھدے کہ راجے وتی زبان ءَ ماں یکیں نبشتہ راھبند ءَ نبیس ایت گڑا زبان ءِ نبشتہ کاری دیمروی کنت ءُ آئی ءِ پجیگ ءَ زبان ءِ ھرچ گالوار ھم دیمروی کنت۔
نی من راج ءَ لھتیں چیزے وتی ھیال ءُ لیکھانی رِد ءَ پنت ءُ سوج کن آں کہ نبشتہ کاری چی یے ءُ پہ زبانانی دیمرویءَ نبشتہ کاری چونین ارزشت ءُ بستارے دار ایت۔
نبشتہ کاری گالوار ءُ گپتار ءِ گْوشتگیں ھما گپ ءُ تران یا کلوہ ءُ پیگام اِنت کہ ماں سْیاھگے ءِ رنگ ءُ نبشتہ راھبند ءِ رِد ءَ پہ وانگ ءَ چمانی دیم ءَ مدان ساڑی بہ بیت۔ ماں نبشتہ کاری ءَ دوئیں نبیسوک ءُ وانوک یک دومی ءِ مارشت، ھیال ءُ لیکھاں شکسا اَنت۔ نبشتہ کاری ھر زبان ءِ نبیسّگ ءِ دْروشمے کہ آئی ءَ نبیسوک ءُ وانوک ھردوئیں یک دگر ءَ جْوائیں وڑے ءَ سرپد ءُ پوہ بہ بہ اَنت۔ جھان ءِ ھمک شاھگانیں زبانانی بازیں گالوار بہ اَنت کہ ھریکے جتا جتائیں گپتار ءُ توارکشے دار اَنت بلے نبشتہ کاری ھرچ زبان ءِ یکین بیت کہ ھما زبان ءِ نبشتہ ءَ تیوگیں گالوارانی مردم یک دومی ءَ جْوان سرپد بہ بیت۔ انچوش کہ کہ انگریزی ءِ یورپین، گوریچی امریکا، کیرابین ءُ زِرباری امریکا، زِرباری اپریکا، آسٹریلیا ءُ نیوزی لینڈ ءُ پد ءَ ایشانی ھر یکے ءِ وتی جتا جتائیں دمگی گالوار اَنت بلے نبشتہ اش یک اَنت۔ پد ءَ اگاں ما چینی، چاپانی، بنگالی، اَرب ءُ سندیاں بہ گِند ایں کہ اے راج ءِ مردم انگریزی ءِ وانگ ءَ وتی زبان ءِ وڑ ءَ توارکش اَنت بلے پد ءَ ھم پہ انگریزی ءِ نبیسگ ءَ یکیں نبشتھی سیاھگ ءَ کارمرز کن اَنت۔ بزاں انگریزی ءِ ھشت جتائیں گالوار ءُ گپتار اَنت بلے نبشتہ راھبند انگریزی ءِ یکین اِنت۔ ایشی ءِ من یک درورے دے آں کہ اگاں تو لندن ءَ بہ رو ئے گُڑا تئی انگریزیں سنگت چَہ ترا جست کنت "یو کیم ٹو ڈے" بزاں تو مروچی آتکگ ئے ءُ ماں انگریزی ءَ ایشی ءِ نبیسّگ اے وڑ انت "You came today" اگاں تو آسٹریلیا بہ رو ئے گُڑا ماں یک اشتاپیں توارکشے ءَ چَہ ترا ھمے جست ءَ دگہ وڑے کن اَنت "یو کِم ٹو ڈائی" گڑا تو ھبکہ بَہ ئے زاناں گْوش ایت "من پہ مرگ ءَ آتک آں" بلے اے سنگت ھم ھمے گْوشگ ءَ انت کہ "تو مروچی آتکگ ئے" بلے چَہ آئی ءِ توارکش ءَ ترا مان ایت کہ ھمے گْوشگ ءَ اِنت"You come to die" بلے اناں!
اگاں ما ھندی ءَ چمشانکے بہ دے کہ گُڑا ما زان ایں کہ ھندی ءِ ھم بازیں گالوار اَنت انچوش کہ دکنی، بھوپالی، ریکتا ءُ بازاری اردو۔ پد ءَ ھمے ھندی ءِ تہ ءَ ھم لھتیں دمگی گالوار ھست انت کہ گپتاری ءَ روا اَنت بلے ماں نبشتہ کاری ءَ اے ڈولیں توارکشیں گال کارمرز نہ بہ اَنت انچوش کہ یک درورے جھل ءَ نبشتہ اِنت۔
• کَا کو ستا ریلا ے
ھمے داب ءَ اَرب راج ءِ بیست ءُ ھشت ڈیھ اَنت ءُ چَہ ھمے بیست ءُ ھشت ڈیھاں، ایشانی چَہ چِل ءَ گیشتر گالوار اَنت بلے انگت اے درائیں یک نبشتہ راھبندے کارمرز کن اَنت بزاں اے کویت، ایراک، سوریا، پلستین، اردن، لیبنان، مسر، یمن، امارات، کتر، لبیا ۔۔۔۔۔۔ءُ توری سھودی وڑیں ھرچ ڈولیں اَرب ڈیھے بیت آ اود ءَ مردم وتی ابرمی ئیں گالوار ءَ ٹوک کن اَنت۔ بلے ماں سرکاری کارگس ءُ وانگجاھاں میانجی ئیں اَرب وتی اَربی زبان ءِ یکیں نبشتہ راھبندے من اَنت ءُ کارمرز کن اَنت۔ ھمے داب ءَ گیدی ءِ دگہ مستریں زبان انچوش کہ روسی، چینی، پارسی ءُ ھندی اے ڈولیں ھرچ وڑیں مستریں زبانانی بازیں گالوار اَنت کہ ایشانی راج ءِ مردم وتی گالوار ءِ ھساب ءَ گُپ ءُ تران کن اَنت بلے نبشتہ کاری ءِ راھبند اے درستانی یکے بیت چی ءَ کہ نبشتہ کاری یک نیامگی راھبندے کہ زبانانی کسانیں گالواری اڑ ءُ جیڑھاں توجیل دنت ءُ زبان ءَ چَہ ردیں نبشتہ کاری ءِ بھر ءُ ونڈ کنگ ءَ رکین ایت ءُ راج ءِ مردم وتی زباناں یکیں نبشتہ راھبند ءُ سْیاھگ ءِ ھساب ءَ نبیس اَنت کہ زبان ءَ ھرچ کُنڈ ءِ وانندگیں مردم سرپد بہ بہ اَنت پمیشکا جھان ءِ ھرچ زبان یک نبشتاری راھبندے دار ایت۔
پد ءَ یکیں نبشتاری راھبند ءِ ھیل کنگ ءَ ماں وانگجاھاں زبان وانینگ بہ اَنت کہ اے راجانی پدریچ ءُ زھگ چَہ کسانی ءَ وتی زبان ءِ نبشتہ کاری ءَ دربر اَنت ءُ پمیشکا ھرچ وتوجھیں راجاں پہ وتی راجی زبانانی نبشتہ کاری ءِ دیمروی ءَ باز کارکرتگ۔ ھرجاھے ءَ راجی زباناں سرکاری درجگ دیگ بیتگ چر ایشی ءَ زبان ھرچ سرکاری ترامگیجاں وانگ ءُ نبیسگ بہ اَنت۔ پہ ھمے زبانانی دیمروی ءَ ھرچ وڑیں آسراتی ھم بہ اَنت گچینی روتاک، ھالتاک، ماھتاک، گند گش ( ٹی وی )، کسمانک ءُ پہ کسانیں زھگاں کارٹونی تامر کہ چہ ھمے وڑیں آسراتیانی پد ءَ زھگ وتی راجی زبان ءِ یکیں نبشتہ رھبند ءَ ھیل گر اَنت۔
بژن اِنت کہ بلوچ راج ءَ ھم وتی راجی زبان بلوچی ماں دمگی گالوار ءَ ونڈ ءُ چنڈ کرتگ۔ اے درگت ءَ ما گْوش ایں کہ باید اِنت مئے بلوچ راج ءِ تہ ءَ ھم اے سرپدی بہ بیت کہ جھان ءِ ھرچ زبان ءِ بازیں گالوار ءُ گپتار بہ اَنت بلے نبشتہ اش یکینے دار اَنت گڑا بلوچی ھم شاھگانیں زبانے ءُ ما وتی راجی زبان ءَ مکرانی، رکشانی ءُ سلیمانی ءِ میان ءَ بھر ءُ بانگ مہ کن ایں بلکیں یکیں سید راھبند ءَ کارمرز بہ کن ایں کہ اے راھبند بلوچی ءِ ھرسئے ئیں مستریں گالوارانی لوٹاں پیلو کنگ ءَ اِنت ءُ اے مروچیگیں وھد ءَ رواج گپتگیں راھبند اِنت کہ راج گیشتر سید راھبند ءِ رد ءَ نبیس ایت۔ باید انت ما وت ءَ " تو"، "تہ، تھو، تئو"، " شا، شوا، شُما" ءُ " شَہ، ژاہ، چے ءُ چَہ" وڑیں گالانی تہ ءَ بھر ءُ بانگ مہ کن ایں۔ من راج ءِ دیم ءَ راستیں ٹوکے گْوش آں کہ مئے بلوچ چاگرد ءِ تہ ءِ بازیں بد ءُ ردیں مردم ھست اَنت کہ راجی زبان ءِ دژمنی کن اَنت ءُ یکشل ءَ پوتاری کن انت کہ سید راھبند تھنا مکرانی گالوار ءِ لوٹاں پیلو کنگ ءَ اِنت ءُ ایشانی پسو ءَ من ساری ءَ وتی نبشتانکے کہ بنگپ ئِے "سید ھاشمی مکرانی یے وَ نہ اَت" اِنت کہ من آئی ءِ تہ ءَ وتی وس ءُ واک ءُ زانتکاری ءِ رد ءَ درشانی کرتگ اَت کہ سید ءَ چون پہ راجی زبان ءِ دیمروی ءَ کار کرتگ ءُ چون راجی زبان چَہ گالواری بدلتوار ءُ توارکشاں کش اِت ءُ نبشتہ کاری ءِ راستیں دْروشمے داتگ ئِے۔ ایشانی لھتیں گالرد من شمئے دیم ءَ کار آن ءُ شمارا سرپد کنگ ءِ کوشست کن آں۔
• اے ھال من گِندگش ءَ چے اشکُتہ: مکرانی گالوار
• اے ھال من ژہ گِندگُش ءَ اشکُتہ: سلیمانی گالوار
• اے ھال من شَہ گِندگُش ءَ اشکُتہ: رکشانی گالوار
نی اے وڑیں چیز پہ توارکش ءُ گپتاری ءَ راست ءُ روا اَنت چی ءَ کہ اگاں ما دو بلوچ چَہ روبرکتی ءُ روایرشتی ڈیھ ءِ یکجاھیں نِند ءُ نیادے کن ایں گُڑا ما یک دومی ءِ گپاں سرپد بہ ایں بلے نبشتہ کاری ءَ اے روا نہ بہ اَنت بلکیں رد اَنت۔ راست نبیسّی ءَ ماں یکیں رنگ ءَ نبشتہ بیت انچوش کہ
• من اے ھال چَہ گِندگُش ءَ اش کرت: گْوست سادگ
• من اے ھال چَہ گِندگُش ءَ اش کرتگ: ھست سرجم
بزاں زمانگ ءِرد ءَ دوئیں راست اَنت ءُ ما ھورت بہ گِند ایں اے گالواری " شَہ، ژہ ءُ چے" ءِ گال نبشتہ کاری ءَ رد اَنت ءُ نبشتہ کاری ءَ "چَہ" گال کارمرز بیت ءُ اے "چہ" ءِ گال چَہ نامگال ءُ پنامگال ءَ ساری ءَ کارمرز بیت۔ ھمے رنگ ءَ پد ءَ من یک درورے دیان ءَ گوش آں
• من سارتیں آب ورئیں، ما گرمیں ورگ ور اوں۔
•مں ساڑتیں آف ور آں۔
اے وڑیں گالوار ءِ توار نبشتہ کاری ءَ کارمرز نہ بنت بلکیں اے وڑیں گال ماں راجی زبان ءِ نبشتہ کاری ءَ اے داب ءَ راست بہ اَنت انچوش کہ
• من سارتیں آپ ور آں، ما گرمیں ورگ ور ایں۔
بزاں گالوار ءِ " ساڑتیں"، آب" ءُ آف" وڑیں بدلتوار ءُ رَدیں کمکار گال نبشتہ کاری ءَ کارمرز نہ بہ اَنت کہ اے مئے راجی زبان ءَ ونڈ ءُ چنڈ کنگ ءَ اِنت۔ من یک رندے پد ءَ گوش آں کہ بلوچی لبزانک ءُ نبشتہ کاری ءِ دیمروی بلوچی زبان ءِ ھر سَے ئیں گالوارانی دیمروی اِنت اے توری سلیمانی ءُ مکرانی بہ بیت یا توری رکشانی بہ بیت چی ءَ کہ ماں نبشتہ کاری ھر گالوار ءِ کْوھن ءُ ڈالچار بیتگیں گال نبیسّگ بہ اَنت ءُ چوناھیگا مئے راجی زبان ءِ گال وَ یکین اَنت بس کمیں بدلتوار ءُ توارکشی ءِ دگری اش ھست گڑا یکیں گالاں انچوش کہ " شُما ءُ شوا"، "تو، تہ"،"درچک ءُ درشک"، "پدریچ ءُ پدریش"، ءُ پد ءَ جُگاڑی ئیں "ث ءُ ذ" ءِ آبانی زیرگ کہ انگت ءَ توارکش پیلو نہ کن اَنت انچوش کہ "ھُدا ءُ ھُذا" ءُ "مات ءُ ماث" دو ءُ سَے رنگ ءَ نبیسّگ بے اگلی اِنت ءُ باید اِنت ما وتی دمگی گالوار ءِ رد ءَ نبشتہ مہ کن این ءُ ماں چوشیں کسانیں جیڑھاں وتی زبان ءَ ونڈ ءُ چُنڈ مہ کن ایں۔ بلکیں ھما راجی رواج گپتگیں سید راھبند ءَ بہ من این ءُ بلوچی گالوارانی کْوھن ءُ زگریں گالاں ماں بلوچی نبشتہ کاری ءَ کارمرز بہ کن ایں۔ مارا تچک ءَ منگ لوٹ ایت کہ بلوچی نبشتہ کاری ھما وھد ءَ دیمری کنت وھدے کہ بلوچ راج یکیں نبشتہ راھبند ءَ بہ زور ایت ءُ نبشتہ کاری ءَ راجی زبان ءِ زگریں گالاں کارمرز بہ کنت۔
بلے بژن بیت کہ لھتیں ندکار بلوچی نبیسّگ ءِ وھد ءَ وتی بلوچی ءِ گالاں ڈالچار کن اَنت ءُ بلوچی نبشتہ کاری ءَ درآمدیگی گالاں زور اَنت بلے بلوچی زبان وت یک شاھگانیں زبانے پمیشکا ما چَہ پارسی ءُ ھندی ءَ وازمندگ نہ ایں باید اِنت ما وتی جند ءِ کْوھنیں گالاں گار ءُ بیگواہ کنگءَ مہ ھل ایں بلکیں ماں نبشتہ کاری ءَ بلوچی ءِ ڈالچار بیتگیں گالاں پد ءَ راج ءِ دیم ءَ بہ یار ایں۔ پد ءَ اے منی ءُ تئی یک راجی زمہ واری یے کہ ما راج ءِ تہ ءَ بلوچی وانگ ءُ نبیسگ ءِ دودے ودی بہ کن ایں۔ ایشی ءِ مستریں پنت ءُ سکین راج ءَ بلوچی آبینکدار (کلیتاک ءُ کیبورڈ) ءِ ءُ بلوچی بزانت بلد ءِ بارو ءَ سرپدی دیگ اِنت کہ ھر زبان ءِ وتی آبینکدار اَنت توری سندی، بنگالی، تلگو، ھندی، برمیس، جاپانی، کوریائی، چینی ءُ روسی، پارسی یا توری پرینچ ءُ پُرتگالی بزاں ھرچ زبان ءِ راج وتی گْوانکوانی تہ ءَ وتی راجی زبان ءِ آبینکدار ایرگیج ءُ کارمرز کن اَنت ءُ ماں چاگردی رسانکدر ءَ وتی راجی زباناں کلوہ ءُ پیگام نبیس اَنت ءُ گپ ءُ رپ کن اَنت۔ مارا وتی دزھورکی ءِ ھر ادار ءَ بلوچی وانگ ءُ نبیسگی اِنت ، نی چہ ایشی ءَ مئے راجی زبان ءِ نبشتہ کاری دیمروی کنت۔
بلوچ میزران بات انت، راجی زبان بلوچی ھست بات ءُ بے کساس دیمرویاں سربات۔