ریڈیو زْرمبش بلوچی | ریڈیو زْرمبش بلوچی,کازی-ریھان-,سرشون

رشون: بلوچی راست نبیسی بنرھبند ءِ ردءَ گچینی پہ ندکاراں |ششمی بھر | کازی داد مھمد ریھان

رشون: بلوچی راست نبیسی بنرھبند ءِ ردءَ گچینی پہ ندکاراں |ششمی بھر | کازی داد مھمد ریھان

JUL

26
26 / 07 / 2021 نبشتانک 118

پہ پی ڈی ایپ وانگ ءَ جھل ءِ چیڑو ءَ گر اِت 


6-Sarshoon-by-KaziRehan


 


#سرشون


https://zrumbesh.com/balochi/post/entry/5-Sarshoon-by-KaziRehan


پی ڈی ایپ :


https://t.me/zrumbesh/4475


بنگپ : خ ۔ ح ۔ ھ | ہ ۔ ھ
---------------------------------


پنچمی بھر ءِ لنک: https://zrumbesh.com/balochi/post/entry/5-Sarshoon-by-KaziRehan


پنچمی بھر، پی ڈی ایپ : : https://t.me/zrumbesh/4475


---------------------------------
اے کتاب سْیاھگ ءِ راست نبیسی ءِ سر ءَ اِنت ما اے کتاب ءِ تہ ءَ وان ایں کہ ما جتائیں گالواراں گپ جنوکیں نبشہ کار چوں ماں یکیں سْیاھگ ءَ نبشتہ کرت کن ایں پہ ایشی ءَ راھبند چی اَنت ءُ اے راھبندانی بنیاد چی اِنت؟
---------------------------------


چکاس نمبر 5 ءِ پسو :


1۔دو یا چہ دو ءَ گیش دانک یکجا کنگ ءُ چہ آیاں یک دگہ چیزے ءِ نام ایر کنگ بہ بیت۔ چوش کہ « پاگ + واجہ » ءِ ھوار کنگ ءَ « پاگواجہ » بزاں نیاد ءُ پترے ءِ مستر کہ جنینے ھم بوت کنت ءُ مردینے ھم۔


2۔دلپٹ،دلوارگ،گلکار،یکچک،یرنگ،جنگجاہ،چائیتاک،بلوچستان،سواسبند،گنگدام،شیرجت،سرزان،سرینکرز، سْیاہ زبان ، دْروھاپ ، بداپ ، نوگل، دزبرادر،دزموش۔


چکاس نمبر6 ءِ پسو:



الپ:آ اتک ءُ وتی پشت ئِے پر کرت ءُ چہ گوریچانی نیمگ ءَ گْوست ، آئی ءِ پشت ءَ وشیں بویے تالان اَت۔


ب: دیم ءَ بہ چار کہ چون بیت۔


پ: پشت ءَ مہ کنز کہ کپ ئے۔


ت: آئی ءِ دیم ءَ ٹک


ٹ: بہ رو وتی دیم ءَ شود ءُ بہ یا۔


خ ۔ ح ۔ ھ


ما اے گپ ءِ سر ءَ ھم پت نہ داشتگ کہ ھما دانک ماں پارسی ءَ گوں « خ » ءَ نبیسگ بہ اَنت۔ بلوچی ءَ « خ » ءِ جاہ ءَ «ح » نبیسگ بہ بیت ۔ مئے ھیال اِنت کہ اے رنگیں دانک باید انچوش کہ ماں بلوچی سْیاھگ ءَ رواج گیپتگ اَنت گوں « ھ » ءَ نبیسگ بہ بہ اَنت۔ چوش کہ : ھیال ، ھبر ، ھدا۔


ہ ۔ ھ


« ھ » ءُ « ہ » ءِ توار ءِ تہ ءَ پیرے ھست بلے ماں بلوچی ءَ « ہہ » ءِ توار کشگ نہ بیت بلکیں ھمے گمان اِنت کہ رند تر ءَ چہ پارسی گالوار ءَ سانمند بیگ ءِ پد ءَ اے گالوار جاگہ جاگھے مٹ بیتگ چوش کہ : «پھلوان» مروچاں «پہلوان » ( پئے۔ھل ۔وان ) گوشگ بیگ ءَ اِنت۔ بلےبندری ءُ تچکیں توار ئِے « پاھلوان » گونگ اِنت ۔ھمے پیم پارسی زبان ءِ تہ ءَ « ہ » گڈی آب ھم بہ بیت توارے ھمیش اِنت چوش کہ « توجہ » ءَ « توجے » گونگ ءَ وان اَنت ۔ پمیشکا ما گو ں سید ءِ گپ ءَ پت ایں کہ « ہ » اگاں بندات ءُ میان ءَ کارمرد بیت باید گوں « ھ » ءَ نبیسگ بہ بیت کہ بلوچی سْیاھگ ءِ جْوانیں گوناپے ھم گیشین ایت چوش کہ دگاں زبانانی جتائیں گوناپ ھست اَنت کہ بلوچی ءِ رنگ ءَ ماں ھمے «تازی» آبانی تہ ءَ نبیسگ بیگ ءَ اَنت بلےگوں وتی نبیسگ ءِ راھبند ءَ چہ دگراں گستائی ھم کن اَنت ۔


ھ ءِ پہ زوریں ودی کرتگیں جیڑہ چی اِنت ؟


اردو ءِ رندگیری ءُ بلوچی ءَ جتائیں زبانے سرپد نہ بیگ ءَ بازیں مردماں کہ پاکستانی سرکار ءِ چیردست یا چانیگ وار بیتگ اَنت۔ بلوچی ھما وڑ ءَ چار اتگ کہ اردو اِنت۔


اردو ءِ جند بندر ءَ زبانے نہ اِنت بلکیں ھندی زبان اِنت کہ ماں تازی سْیاھگ ءَ نبیسگ بیت ءُ اردو گْوشگ بیت۔ وھدے کہ پہ اے زبان ءَ چہ بن ءَ جوڑ بیتگیں سْیاھگ ھندی اِنت۔ ھندی زبان ءَ یازہ کشاب اَنت:


آ :अ | اخبار | अख़बार
آ (دراج کش): आ | آم | आम
ای : इ | انجن | इंजन
ای (دراج کش ):ई | انعام | ईनाम
(اُ): उ | الو | उल्लू
او ( دراج کش) : ऊ | اونٹ | ऊँट
ری: ऋ | رشی | (rshi) ऋषि
ای : ए | ایڑی | एड़ी
او: ऐ |اوس | ओस
اَو: ओ | عورت | औरत
اَ : औ | انڈہ | अंडा


دلگوش: اگاں شما یونیکوڈ ءَ چارگ ءَ اِت شما اے تواراں چہ گوگل ٹرانسلیٹ (https://translate.google.com) ءَ کاپی پیسٹ کرت ءُ گوش داشت کن اِت۔ اگاں شما ایشاں تاکانی سر ءَ وانگ ءَ اِت گڑا تازی آباں ایشاں نبشتہ کنگ ءَ پد ھندی رجانک ءِ تہ ءَ تواراں چہ گوگل ٹرانسلیٹ ءَ گوش داشت کن اِت۔
شما اے ھم سما کرت کہ اردو ءُ ھندی ءَ کارمرد بیوکیں دانک یک اَنت ایوک ءَ سْیاھگ دگر اِنت۔ بلے تازی سْیاھگ ءَ ایوک ءَ سے کشاب ھست : « ا ، و ، ی /ے » ءُ گوں ھمے سے ئیں کشاباں اردو زبان ءَ ھما درسیں توار ھم نبیسگ بہ اَنت کہ ماں دیوناگری سْیاھگ ءَ پہ آیاں یازدہ کشاب جوڑ کنگ بیتگ۔
وھدے کہ آیاں تازی سْیاھگ زرت پہ ھما دانکانی نبیسگ ءَ کہ تازی ءُ پارسی اَنت آیاں جیڑہ نہ بوت بلے ھندی ءِ دانکانی نبیسگ ءَ آ جیڑھانی دیمپان بوت اَنت۔ کشابانی جیڑہ آیاں وانوکانی سر ءَ یلہ دات اَنت کہ آ گوں ھمے سے ئیں کشاباں نبشتگیناں وان اَنت ءُ گالردانی تہ ءَ بزانت ءُ تواراں سرپد بہ اَنت۔
«ھ » ءُ « ہ » ءِ جیڑہ ھم اردو ءِ تہ ءَ انچیں جیڑھے اَت۔ چوش کہ تازی ءُ پارسی زبان ءَ اے جیڑہ نیست پمیشکا ھر دوئیں زباناں « ھ » ءُ « ہ » یکیں آب زانگ بہ اَنت۔ پارسی اگاں نسک (نسخ ) ءِ تہ ءَ نبشتگ آ اود ءَ میان ءَ ھم دوچشمی «ھ » کارمرد بیت ءُ بندات ءَ ھم۔ بلے وھدے کہ نستالیک (نستعلیق) ءَ نبیسگ بیت گڑا پہ نستالیک ءِ لوٹانی پد ءَ میان ءَ « ہ » نبیسگ بیت۔ بزاں اگاں نسک ءَ « تفھیم » نبشتگ۔ گڑا نستالیک ءَ « تفہیم » نبیسگ بیت بلے زبانزانت ایشاں دو جتائیں آب نہ لیک اَنت۔


بلے اردو زبان ءَ چوش نہ اِنت۔ کوھنیں زمانگ ءَ ایوک ءَ « ھ » زیرگ بیتگ اَت کہ ھ دو چشمی گْوشگ بیت بلے نی « ہ » گیش کنگ بیتگ کہ « ہ گول » ئِے گْوش اَنت۔ماں یونیکوڈ ءَ ھم ایشانی کوڈ دگر اَنت۔ پہ تازی « ھ » ءَ یونی کوڈ : U+06BE ، اِنت ءُ پہ « ہ » ءَ : U+06C1 ۔


اے بارہ ءَ اردو نبشتہ کار ھاپز سپوان مھمد نبشتہ کنت ، اے نبشتانک چہ مکالمہ ڈاٹ کام (https://www.mukaalma.com) ءَ زیرگ ءُ رجانک کنگ بیتگ۔ اے نبشتانک آ درسیں گپانی پلہ مرزی کنت کہ سید ھاشمی ءَ وتی سوجانی تہ ءَ گْوشتگ اَنت۔


اردو ءِ کوھنیں نبشتاری راھبند ءَ تازی ءِ رندگیری گیش بیگ ءِ پد ءَ « ہ » ءُ « ھ » ءِ میان ءَ پیر کنگ نہ بیتگ اَت۔ پمیشکا بھاری/بہاری، بھائی/بہائی، شھر/شہر، گھر/گہر، دھن/دہن، دھلی/دہلی، گھن/گہن ءُ۔۔۔ ءِ میان ءَ ھچ رنگیں پیر ایر کنگ نہ بیتگ اَت ءُ اے پہ وانوکانی زانت ءُ گچین ءِ سر ءَ یلہ دیگ بیتگ اَت کہ آ ایشاں چون وان اَنت۔ پہ درور : گھر ءُ گہر ءِ تہ ءَ نبشتہ کار ءِ من چی اِنت۔


بیستمی سدھک ءِ بندات ءَ اے بنگپ ءِ سر ءَ سنگین ءُ برجمیں نبشتانک شنگ بیگ بنا بوت ءُ کم کم ءَ « ہ » ءُ «ھ » ءِ تہ ءَ اے وڑ ءَ گستائی آرگ بوت کہ پہ بازیں آبانی گرانیں تواراں « ھ » گچین کنگ بوت۔ اے تواراں « ہکار» یا « ہائیہ » گْوش اَنت۔ پمیشکا ب+ہ بھ، ت+ہ تھ ، ٹ+ہ ٹھ ءُ ھمے وڑ ءَ آ دگہ نبیسگ بوت اَنت۔


«ھ » ءِ بارہ ءَ ماں اردو ءَ پنچ راھبند:


1۔بنداتی گپ ایش اِنت کہ ابجد ءَ «ھ» ءِ ارزشت 5 شمار کنگ بیت بزاں دوچشمی ھ ءِ ءُ ہ گول ءِ ارزشت یک اِنت۔ پمیشکا بھ ءِ ارزشت 2 جما 5 برابر 7 اِنت۔ دھ ءِ ارزشت 4 جما 5 برابر 9 اِنت ءُ ھمے وڑ ءَ دگہ دانک اَنت۔ ھمے بنیاد ءَ بھ ، پھ ، تھ ، ٹھ آب نہ اَنت بلکیں ھواردگیں آب اَنت کہ پہ ب ، پ ، ت ، ٹ ءُ دگہ آبانی گْرانیں توار ءِ نبشتاری دْروشم ءَ زیرگ بیتگ اَنت۔ « ھ» ءِ سر ءَ سرینوک پر نہ بیت بلکیں اے وتی پیش ونڈیں آب ءِ سرینوک ءِ سر ءَ کار کنت۔ زانگ بہ بیت کہ اے گْرانیں توار تیوک ءَ اردو ءَ ھست اَنت ءُ اے پہ اردو ءَ گچینی پجارے۔


2۔ پہ «ھ» ءَ دومی گپ ایش اِنت کہ اے ھچ دانک ءِ بندات ءَ اتک نہ کنت۔ پمیشکا ھوگا، ھونا، ھے ، ھم ، ھمارا ، ھمدرد، ھندو، ھمیشہ،ھوا، ھمسایہ ، ھجے، ھدایات ، ھدایت، ھادی، ھبوط، ھوس ، ھونٹ، ھٹنا، ھوش ، بے ھوشی ، ھاضمہ، ھجر،ھاجرہ، ھلنا،ھولناک،ھیبت،ھونق،ھبڑ دبڑ،ھچرمچر،ھوائی جہاز، ھوائی چپل،بادشاھی مسجد،ھونڈا، ھنڈائی ءُ ۔۔۔ اے راست نہ اَنت۔ھمے پیم اردو پارسی جتک دانکانی تہ ءَ ھم «ھ» کارمرد نہ بیت پمیشکا باھم ، تاھم ، فراھم ءُ دگہ ھمے وڑیں گالانی نبیسگ راست نہ اِنت اے دانکانی تہ ءَ « ہ » کیت۔


3۔ ھ ءِ بارہ ءَ سیمی گپ ایش اِنت کہ ھما دانکانی تہ ءَ بندری آب ءِ بستار ءَ کیت الم ءَ نبیسگ بیت توری گپ جنگ ءَ آئی ءِ توار گْران گْوشگ ءُ اش کنگ نہ بیت ھم۔پمیشکا چڑھنا (چڑھ)، پڑھنا (پڑھ)، لڑھکنا (لڑھک)، مڑھنا (مڑھ)، بھارت، بوڑھا/ بوڑھی/ بڑھاپا ءُ ۔۔ ھمے پیم نبیسگ بہ اَنت۔


4۔ بازیں دانکانی تہ ءَ سْیاھگی راھبند نبیساں «ھ» پمیشکا ھوار کرتگ کہ آیانی تہ ءَ «ہ» ءِ توار در کیت بلے « ہ » آیانی تہ ءَ بندری آب نہ اِنت۔ پمیشکا کمھار، کلھاڑا ، چولھا، کولھو، دولھا، دولھن ءُ۔۔۔ھمے پیم نبیسگ بہ اَنت۔ ھمے وڑ ءَ گیارھواں ، بارھواں ، تیرھواں ، چودھواں ، پندرھواں ، سولھواں ، سترھواں ، اٹھارواں ءِ نبشتاری دْروشم ھمیش اِنت۔بلے ھمود ءَ کہ « ہ » بندری آب اِنت آ اود ءَ برجاہ مان ایت چوش کہ دوہرانا، شوہر، لوہار ، چاہنا ، چاہت، چاہیے، سراہنا، رہنا، رہن ، سہن ، واہیات، جمہوریت ، سہولت ءُ ھمے پیم۔بلے نباہنا / نبھانا دوئیں نبشتہ بیگ ءَ اَنت پمیشکا ھر دوئیں راست اَنت۔


ھما جتکدانکاں « ہیں » یا « ہوں » یا « ہارے » یا « ہاری » ءُ ۔۔۔ گوش ءَ کپوکیں توار در کیت بلے اے بندری آب نہ اَنت ایشانی تہ ءَ « ھ » نبیسگ بیتگ چوش کہ انھوں ، انھیں ، تمھیں ، جنھوں ، جنھیں ، تمھارا ، تمھارے ، تمھاری ءُ ھمے پیم ۔ اے راھبند ءَ کبھی (کب + ہی) سبھی (سب + ہی ) ، ابھی (اب + ہی) ، جبھی (جب + ہی ) باید گوں « ہ » ءَ نبیسگ بہ بہ اَنت بزاں چوش کہ سبہی ، ابہی ، جبہی ءُ ھمے پیم بلے چوش کہ چم گوں ایشاں ھیلدار نہ اَنت بلکیں کبھی ، سبھی ، ابھی ، جبھی نبیسگ راست اِنت۔ پہ آسانی ءَ ایشاں تو چہ راھبند ءَ آزاد ھم بہ گْوش۔ بلے انہی، جونہی ، یونہی ، یہی ءُ وہی ھمے پیم نبیسگ بہ اَنت پرچا کہ اے بندر ءَ ان+ہی، جوں+ہی، یوں+ہی، یہ+ہی اور وہ+ہی اَنت۔ ھمے پیم یہاں /یہیں ، کہاں/کہیں ءُ وہاں / وہیں ھم « ھ » ءِ جاہ ءَ گوں « ہ» ءَ نبیس اَنت۔ ہم + ہی ءِ « ہمہی» یا « ہمی » نبیسگ ءِ رواج نہ اِنت بلے ایشی ءِ دْروشمے ( ہمیں) باز استادیں لچہ کاراں گْوشتگ۔ پمیشکا اے ایوک پہ لچھی لوٹ ءَ کارمرد بہ بیت۔


5۔ تازی ءَ « ہ » ءُ « ھ » ءِ تہ ءَ ھچ پیر نیست ءُ « ھ » ایوک گستائیں نبشت لیکے ءِ بستار ءَ کارمرد بیت۔ پمیشکا اللھم، اشھد ان لا الہ الا اللہ، علیھم ءُ ھمے پیم آ دگہ درس راست اَنت پرچا کہ گوں ایشاں اردو زبان ءِ وانوکانی چم ھیلدار اَنت۔ بلے اردو ءَ تازی ءِ ھما دانک کہ گوں «ہ» ءَ وانگ ءُ نبیسگ ءَ ھیلدار اَنت آ ھما پیم نبیسگ بہ بہ اَنت چوش کہ مشہور، جمہور، مہجور، اہم ، اہمیت، مبہوت، نہایت، جاہل ، وغیرہم، کلہم، وہم ، اوہام،موہوم، یہودی ءُ ھمے وڑیں دگہ دانکانی ھمے سْیاھگ راست اِنت۔


شما « ھ» ءِ بارہ ءَ کہ اردو آبے اردو زبانزانتانی گپ ونتگ اَنت ، الم ءَ شما سما کرت کہ آیانی گْور ءَ گیشگ ءَ ابید اے یک اڑ اتگیں توارے ءُ بازیں توار آیاں چمانی ھیلداری ءِ سر ءَ یلہ داتگ اَنت۔ پمیشکا مارا ھم لوٹ ایت کہ ما ھمک توار ءِ گیشینگ ءِ جاہ ءَ بازیں دانکانی نبشتاری دْروشم ءَ چمانی سر ءَ یلہ بہ کن این ءُ ھما رنگ ءَ کہ بلوچی وانوک ھیل دار بیتگ اَنت ایشانی سْیاھگ ھم ھما منگ بہ بیت۔


واجہ سید ھاشمی ءَ گوشتگ :


اے گپ زانگ لوٹ ایت کہ ماں بلوچی ءَ چوش کہ اردو یا ھندی ءُ سندی زباناں چوشیں آب نیست کہ آئی ءِ تہ ءَ « ھ » ءِ ھواریں توار در بئیت۔انچوش کہ ھندی یا اردو ءِ ’’ تھا ، کچھ، بھلا ، تھیلا‘‘ بلوچی زبان چہ اے رنگیں گالاں پاک اِنت۔


چہ اے گپ ءَ من نہ زانتکار نہ آں کہ بلوچستان ءِ بھرے ءَ « ھ » چوش ھندی ءُ اردو ءَ ھم گْوشگ بیگ ءَ اَنت۔بلے اے رنگیں « ھ » سندی ، کچی ، جاٹکی ءُ سرائیکی زبانانی سوگات اَنت کہ ایشاں وتی ھمساھگیں بلوچانی زبان ءِ چادر ءَ بستگ اَنت۔اگاں اے زوریں سوگات مہ بوتین اَنت گڑا بلوچی ءِ « تئی ، کئی ، کایاں ، چک ءُ کنت۔» ءِ رنگیں گیش اتگیں گال ’’ تھئی، کھئی ، کنایاں، چھک ، کھنت »گْوشگ نہ بوتگ۔


« ھ » اگاں گالے ءِ بنگیج یا کہ میانجی ءَ ھرجاگھے کہ بئیت (گڈسر ءَ مہ بیت بس ) ما ایشی ءَ باید اِنت کہ « ھ » بہ نبیس ایں کہ ھررنگ ءَ چَہ « ہد » ءَ بْراھدار تر ءُ واناک تر اِنت ۔ ماچوش نبیس ایں :ھرکس ۔ ھمپان ۔ ھشت ۔ مھار ۔ شوھاز ۔ شیھک ۔ راھدار ۔ شھباز۔


-------------


چکاس نمبر 7۔


1۔جھل ءِ ھما گالرد کہ راست اَنت آیانی دیم ءَ « راست» ءُ ردانی دیم ءَ « رد » نبشتہ بہ کن:
الپ: بلوچی ءَ حیربکش،حیال ، حدا ، حبر،حر، حنجر نبیسگ راست اَنت۔
ب:ھندی زبان ءَ سے ءُ اردو ءَ سیزدہ کشاب اَنت۔
پ : اردو ءُ ھندی بندر ءَ یکیں زبان اَنت کہ دو جتائیں سْیاھگ ءَ نبیسگ بہ اَنت۔
ت: سید ھاشمی گْوش ایت بلوچی ءَ «ہ گول» بندات ءُ میان ءَ «ھ» دو چشمی نبیسگ بہ بیت۔
ٹ: سید ھاشمی راھبند ءَ مہلب ، مہر، پہلوان ، جیہند ، بہر ، ہدابند، ہبر نبیسگ راست اِنت۔
ج:سید ءِ رد ءَ بلوچستان ءَ باز جاہ ءَ کہ « ھ » گْوشگ بیت اے ھمساھگیں زبانانی سوگات اِنت۔
چ: بلوچی ، پارسی ءُ تازی زبان ءَ «ہ » بندات ءُ میانجی ءَ ایوک ءَ «ھ» نبیسگ بیت۔
د: اردو ءَ «ھ» ءِ توار ءِ رد ءَ سْیاھگ ھم گیش اتگ ءُ ھچ رنگیں جیڑہ نیست۔
ڈ: پارسی ءُ اردو ءَ « ہ » اگاں دانکاں گڈی ءَ کیت دوئینانی توار یکیں وڑ ءَ گْوشگ بیت۔