ریڈیو زْرمبش بلوچی | ریڈیو زْرمبش بلوچی,کازی-ریھان-,سرشون

سرشون: بلوچی راست نبیسی بنرھبند ءِ ردءَ گچینی پہ ندکاراں |چارمی بھر| کازی داد مھمد ریھان

سرشون: بلوچی راست نبیسی بنرھبند ءِ ردءَ گچینی پہ ندکاراں |چارمی بھر| کازی داد مھمد ریھان

JUL

25
25 / 07 / 2021 نبشتانک 92

پی ڈی ایپ وانگ ءَ جھل ءِ چیڑو ءَ گر


4-Sarshoon-by-KaziRehan


بنگپ : کارکن شناسانی گستا نبیسی
---------------------------------
#سرشون


سیمی بھر ءِ لنک: https://zrumbesh.com/balochi/post/entry/3-Sarshoon-by-KaziRehan


سیمی بھر، پی ڈی ایپ : https://t.me/zrumbesh/4391


---------------------------------
اے کتاب سْیاھگ ءِ راست نبیسی ءِ سر ءَ اِنت ما اے کتاب ءِ تہ ءَ وان ایں کہ ما جتائیں گالواراں گپ جنوکیں نبشہ کار چوں ماں یکیں سْیاھگ ءَ نبشتہ کرت کن ایں پہ ایشی ءَ راھبند چی اَنت ءُ اے راھبندانی بنیاد چی اِنت؟
---------------------------------


چکاس نمبر 3 ءِ پسو :
سے ئیں جستانی پسو ءَ چہ وتی بودشت ءُ زانگ ءِ پد ءَ بہ دئے اِت پرچا کہ المی نہ اِنت اے جستانی پسو ھما وڑ ءَ کہ نبشتہ کار ءَ جیڑ اتگ ھما وڑ ءَ راست بہ بہ اَنت۔
----------------------------



کارکن شناسانی گستا نبیسی



پجار: کارکن شناس بلوچی زبان ءِ گیشتر زبانزانتاں کمکار دانک گْوشتگ اَنت۔ اے نام چہ انگریزی ءَ زیرگ بیتگ یا چہ ھمساھگیں زبانانی بنرھبندی کتاباں کہ آیاں ھم بہ گندئے کہ چہ انگریزی بنرھبندی کتاباں زرتگ۔بلے من ھمے سرپد بہ آں کہ اے پنام دانکانی تھرے (اسم ضمیر Pronoun)۔
پنام دانک سئے وڑ ءَ کارمرد بہ اَنت۔ بندات ءَ ایشانی توار ءُ دْروشم دگر اَنت ، میانجی ءَ دگہ ءُ ھمے پیم دانکانی گڈی ءَ پنام دانکانی دْروشم دگہ بیت۔


درور : من نبشتہ کنگ ءَ آں۔


بلے اگاں گالرد ءِ تہ ءَ « من » ھوار مہ بیت ھم گالرد گیش اتگ کہ نبشتہ کنوک بزاں کارکن « من » اِنت۔


درور :
« ورگ ور آں۔ » بزاں « من ورگ ور آں ۔ »
« ورگ ور ایں۔ » بزاں « ما ورگ ور ایں۔ »
« ورگ ور اَنت۔» بزاں « آ چہ یکے ءَ گیشتر مردم ورگ ور اَنت۔ »


سما بیت کہ اگاں بنداتی پنام دانکاں ما کارمرد مہ کن ایں ھم گالرد وتی بزانت ءَ درشان کنت ءُ نہ اڑ ایت چہ ایشی ءَ زانگ دنت کہ اے دانکاں گوں کاردانکاں ھچ رنگیں سْیادی نیست بلکیں اے گوں پنام دانکانی پجیگ ءَ مٹ بیگ ءَ اَنت ءُ گور ھمایاں ھمگرنچ اَنت۔


بلے چوش کہ بلوچی نبشتاری زبان ءِ تہ ءَ ایشانی پہ سْیاھگ ءِ تچک کنگ ءُ بنرھبند ءِ سرپد بیگ ءَ مزنیں کردے ھست پمیشکا من بلوچی زبان ءِ گپانی تھر (parts of speech) ءِ تہ ءَ اے چہ پنام دانکاں گستا ھوار کرتگ اَنت۔


بلے ما اے گپ ءَ بہ زان ایں کہ کارکن شناس چوناھیا پنام دانکانی تھرے کہ گالردانی گڈی ءَ کارمرد بیت ۔جھل ءَ بنداتی ، میانی ءُ گڈی پنام دانک دیم پہ دیم داتگ اَنت چہ ایشی ءَ ما زانت کن ایں کہ کجام کارکن شناس گوں کجام پنام دانک ءَ بندوک اِنت۔
بنداتی : من ۔ ما ۔ تو ۔ شما ۔ آئی ۔ آیاں۔


دانکانی درور :


من: من نبشتہ کن آں۔
ما : ما نبشتہ کن ایں۔
تو: تو نبشتہ کن ئے۔
شما : شما نبشتہ کن اِت۔
آئی: آئی/ آ نبشتہ کنت۔


میانی: آن۔ ان۔ اِت۔ اِت۔ئِے۔اش


اے پنام دانک گالردانی میان ءَ کارمرد بہ اَنت۔


دانکانی درور :


آن: نبشتہ کن آن ئِے۔ ( بزاں من آئی ءَ نبشتہ کن آں۔)
این: نبشتہ کن ان اش۔(بزاں ما آیاں نبشتہ کن ایں یا ما نبشتہ اش کن ایں۔)
اِت: نبشتہ اِت کرت۔ (بزاں تو نبشتہ کرت۔)
اِت:نبشتہ اِت کرت۔( پہ« شما» ءَ ءُ «تو» ھر دوئیناں میانی پنام دانک« اِت »کارمرد بیت۔)
ئِے: نبشتہ ئِے کرت۔(آئی ءَ نبشتہ کرت۔)
اش: نبشتہ اش کرت۔(آیاں نبشتہ کرت۔)
میانی پنام دانکاں «ڈس دانک» ھم گْوش اَنت۔


دلگوش : باز کس پہ نزانتکاری «آن » ءَ گوں کاردانکاں ھوار نبیس ایت بلے دلگوش گور کنگ لوٹ ایت کہ اے دو جتائیں دانک اَنت۔ «آن» انچوش کہ من گْوشت پہ «من» ءَ کارمرد بیت ءُ وھدے کہ گوں کاردانکاں « ان » گیش بیت گڑا کاردانک روانیں زمانگ ءِ درانگازی کن اَنت۔ چوش کہ : « من کار ءَ کنان آں۔ » بزاں ھمے انیگیں زمانگ ءَ کارے کنگ ءَ آں۔ اد ءَ « ان » کار دانک ءِ تہ ءَ پدونڈے کہ ماں روانیں زمانگ ءِ کاردانکاں گیش کنگ بیت۔
درور : تو اے کار ءَ یل کن ، من کن آن ئِے۔ (بزاں اے کار ءَ تو یل کن من ایشی ءَ کن آں۔)
اے گالرد ءِ تہ ءَ «آن » پنام دانک اِنت ءُ ھمے پیم گستا نبیسگ بیت۔


گڈی پنام دانک: آں۔ ایں۔ ئے۔ اِت۔ اِنت / ت / ایت۔ اَنت۔


آں : من نبشتہ کن آں۔
ایں: ما نبشتہ کن ایں۔
ئے : تو نبشتہ کن ئے۔
اِت: شما نبشتہ کن اِت۔
اِنت / ت : آ نبشتہ کنت۔ (روانیں زمانگ ءَ : آ نبشتہ کنگ ءَ اِنت۔ باندات : آ نبیس ایت۔)
اَنت: آ نبشتہ کن اَنت۔


چہ ایشی ءَ ابید پنام دانکانی تھر ھست اَنت کہ بنرھبندی کتابانی تہ ءَ آیانی بارہ ءَ نبیسگ بیت ۔ اد ءَ ما پہ نبشتہ کارانی راھشونی ءَ لھتے درور داتگ۔
آں ۔ ئے۔ ایں ۔ اِت ۔ایت ۔ اِنت ۔اَنت : مدام ھمے وڑ ءُ چہ دگہ دانکاں گستا نبیسگ بہ اَنت۔ایشانی گوں دگہ دانکاں یکجا نبیسگ رد اِنت ۔
جھل ءِ درور انیگیں (حال ) باریگ ئیگ (زمانہ ) اَنت ابید چہ «ایت » ءَ کہ پہ باندات ءَ کارمرد بیت ۔انیگیں باریگ ءَ« ایت » ءِ جاہ ءَ یکے ءِ «اِنت » کارمرد بیت ۔ انچو ش کہ : آروگ ءَ اِنت ۔


✔ آں : پہ « من » ءَ کار مرد بیت ۔
درور : من روگ ءَ آں ۔
✘ رد: من روگاں ۔ من روگ ءَ اُوں۔ من روگاوں


✔ ئے : پہ « تو » ءَ کار مرد بیت ۔
درور: تو روگ ءَ ئے۔
✘ رد: توروگائے۔ توروگ ءِ۔

✔ اِت : پہ « شما » کارمرد بیت ۔
درور: شما روگ ءَ اِت ۔
✘ رد: اِت ءِ دور دیگ رد اِنت ۔انچوش کہ ”چارِت “۔


« شما روگ ءَ ئے۔ » نبیسگ ھم رَد اِنت پرچا کہ « ئے » پہ یکے بزاں پہ « تو » ءَ کارمرد بیت۔


✔ ایت : پہ « آ » ءَ کارمرد بیت۔
درور: آتچ ایت ۔
✘ رد :تچیت ۔ تچی


✔ اِنت : پہ « یک » (واحد ) ءَ کارمرد بیت۔
درور:آرو گ ءَ اِنت۔
✘ رد: « ا » ءِ زیر ءِ دور دیگ رد اِنت چوش « اِنت » ءُ « اَنت » مانگیش اَنت ۔ جھل ءِ درور ءَ بہ چار کہ ایوک زبرے گپ ءِ بزانت ءَ بدل ءُ یک ءُ باز ءِ پیر ءَ گشینگ ءَ اِنت۔


✔ آ روگ ءَ اِنت۔
✘« آ روگایں » نبیسگ رد اِنت۔


✔ اَنت : پہ « باز » ءَ کارمرد بیت۔
درور: آروگ ءَ اَنت ۔
✘ رَد : گوں دگہ دانکاں ھوار گیجگ رد اِنت چوش کہ : کشنت ( کش اَنت )۔
✘ « آ روگایاں۔ آ روگاں۔ آ روگ ءَ آں۔ » نبیسگ رد اِنت۔


گستا نبیسی پرچا؟


انگریز ی،ھندی ءُ دگہ مزنیں زباناں برزءَ داتگیں کارکن شناس کہ وت جتائیں بزانت ءِ واھند اَنت گوں دگہ دانکاں گستا نبیسگ بہ اَنت ۔ چوش کہ درور دیگ بیتگ ایشانی ھوار گیجگ جوانیں راھبند ے نہ اِنت ۔اے انچیں راھبندے کہ کسے اردو ءِ « میں ہوں » یا « و ہ ہے » رنگیں گپاں چوش ھوار بہ کنت « مینھوں ۔وہھے۔»


اے گپ اد ءَ دلگو ش کرز اِنت کہ انچوش مئے زبان مروچی وتی بنکی سْیاھگی جیڑھاں گیشینان اِنت۔اردو ءُ دگہ زباناں ھم ھمے پیم وتی جیڑہ گیشینان کرتگ اَنت ءُ روچ ء مروچی آھانی گور ءَ ھم لھتے انچیں سْیاھگی جیڑہ ھست اَنت کہ گیشینگ بیگ ءَ اَنت بندات ءَ اردو ءِ بازیں دانکانی سْیاھگ مروچیگیں وڑ ءَ نہ بیتگ اَنت ” ہے “ چوش ”ہی “دْروشم ءَ ءُ ” تو“چوش ”توں “ گونگ ءَ ھم باریگے ءَ نبیسگ بیتگ اَنت۔ پردوسی ءُ شیک سئدی ءِ نکان مروچی مارا ماں ھما سْیاھگ ءَ دست کپ اَنت پیش ءَ چوش نہ بیتگ اَنت یا شاہ لتیپ بٹائی ءِ” شاہ جورسالو “ وتی کْوھنیں سْیاھگ ءَ مروچیگیں رنگ ءَ واناک نہ اِنت۔ ھاں! آھانی دیمروی ءُ ردوم ءِ بنیادے بیتگ کہ آھاں شر تریں راہ ءُ راھبندانی شوھاز یلہ نہ داتگ ۔


بہ بہ اَنت / بہ بہ آں :


بیگ انچیں کار دانکے کہ وھدے آئی ءِ بنکاردانکی پدونڈ (گ) دور کنگ بہ بیت۔ پشت کپتگیں توار ءِ تہ ءَ « ی » ءِ کشابی توار نز کیت ءُ گیشتریں گالواراں گوں کارکن شناساں ھوار بیت۔ وھدے کہ چہ ایشی ءَ پیش پرمان دانک ’’ بہ ‘‘ کارمرد بہ بیت باز کس ھمے سرپد بیت کہ « بنت » ءُ « باں » سرجمیں دانک اَنت۔ بلے راستی ایش اِنت کہ اے دو جتائیں دانک اَنت۔ بی / بہ ءُ اَنت یا بی / بہ آں ۔ چوش کہ آں ءُ اَنت گڈی ءَ کارمرد بیوکیں پنام دانک اَنت کہ من ایشاں « کارکن شناس » گْوش آں۔ءُ « بی یا بہ » کاردانکے کہ ایشی ءِ بنکاردانک «بیگ / بوگ» اِنت۔بلوچی ءِ کْوھنیں نبشتانک ءُ لچھانی تہ ءَ ھم «بی اَنت» ءِ گستا نبیسگ ءِ درور ھست ءُ بلوچی زبان ءِ بازیں گالواراں« بہ اَنت» ءُ «بہ آں »گْوش اَنت ھم۔( انگریزانی واکداری ءِ باریگ ءَ نامی ئیں لچہ کار ’’ ملا مزار بنگلزھی‘‘ ءِ نامداریں لچہ’’ لاٹ ءِ بگی ‘‘ ءِ تہ ءَ ھم «بی اَنت / بی آں» ءِ نبیسگ ءِ درور دست کپ ایت : دنیایے دو رنگی کتہ رب ء ستار - کریم ءِ اے کدرت نہ بی اَنت شمار ) چوش کہ بنرھبندی ءُ نبشتاری زبان ءِ راھبندے ھمیش اِنت کہ سرجمیں توار زیرگ بہ اَنت ءُ وھدے کہ ما سرپد بہ ایں کہ اد ءَ «بنت» ءُ« باں »نیم توار اَنت گڑا ایشانی سرجمیں توارانی نبیسگ گھتر اِنت۔


اگاں راھبند ءَ بہ چار اِت ھم انچوش اِنت کہ آ دگہ کار دانک ھم انیگیں زمانگ ءَ ھمے رنگ ءَ کارمرد بہ اَنت، بزاں آیانی ھم بنکار دانکی پدونڈ دیر کنگ بیت۔ چوش کہ تچگ : تچ اَنت۔ («گ» دیر کنگ ءُ « تچ » وانگ بیت ) ھمے پیم بیگ : بہ اَنت یا بی اَنت۔ ( «گ » ءِ دیر کنگ ءَ «بی » پشت کپ اَنت۔)
اے «بی » ءِ جاہ ءَ « بہ » پمیشکا نبیسگ بیت داں « ب » ءِ سر بر ءَ زبر ءِ توار شر در بئیت۔


واجہ سید ھاشمی ءَ ھم وتی کتاب بلوچی بنگیجی ءِ درونت 29 ءَ اے بارہ ءَ نبشتہ کرتگ۔


بہ اَنت ’’ اِنت کہ ’’ بینت یا ’’ بہ ینت ‘‘ ھم گشگ ءُ نبیسگ بیت۔


(ب) « تو گار نہ بئے» ءِ تہ ءَ بندر ءَ « بہ ئے » اِنت کہ ما ایشی ءَ دگہ جاگہ ءَ « ئے » نبشتگ کن ایں انچوش کہ ھمے درونت ءِ تہ ءَ جھل تر ءَ « گشاد ئے » ءُ « وانگ ءَ ئے » نبیسگ بوتگ۔


(پ) «من شادان باں »ءِ تہ ءَ بندر ءَ گال « بہ آں » اِنت کہ « بیاں » ھم گشگ ءُ نبیسگ بیت ھمے رنگ ءَ « بئیں » بندر ءَ « بہ ایں » اِنت کہ « بئیں » ھم گْوشگ ءُ نبیسگ بیت۔


----------------------------------------------------------
چکاس نمبر 4



1۔جستانی پسو ءَ بہ دئے :


الپ۔ پنام دانکانی چنت تھر اَنت؟
ب۔پنام دانکانی درسیں تھراں دیم پہ دیم نبشتہ کنت۔
پ۔کارکن شناس کجام اَنت ؟
ت۔کارکن شناس چون نبشتہ کنگ بہ اَنت؟
ٹ۔کارکن شناس پرچا گستا نبشتہ کنگ بہ اَنت؟


2۔ رد ءِ دیم ءَ رد ءُ راست ءِ دیم ءَ راست نبشتہ بہ کن۔


الپ: کارکن شناسانی کمکاردانک گْوشگ پمیشکا رد اِنت کہ ایشاں گوں کاردانکاں ھچ رنگیں سْیادی ءُ ھمگرنچی نیست بلکیں اے گوں کارکنوکاں ھمگرنچ اَنت ءُ ھمایانی درانگازی کن اَنت۔ چوش درشان کن اَنت کہ کارکنوک کے اِنتءُ چنت اَنت ۔
ب۔اگاں ما بنداتی پنامدانکاں کارمرد مہ کن ایں گالرد ءَ بزانت نہ بیت۔
پ۔من، ما ، شما،تو ، آ ءُ آیاں میانی پنامدانک اَنت۔
ت۔آن، اِن۔اِت، اِت ، ئِے ءُ اش میانی پنامدانک اَنت ، ایشاں ڈسدانک ھم گْوش اَنت۔
ٹ۔کارکن شناس پنامدانک اَنت بلے چوش کہ ایشانی پہ بلوچی سْیاھگ ءِ راست کنگ ءَ بنکی کردے ھست پمیشکا اے چہ پنامدانکاں گستا وانگ ءُ سوج دیگ بہ اَنت۔


3۔جھل ءِ گالرداں راست بہ کن۔


الپ: من روگایاں۔
ب:تو نبشہ کنگائے۔
پ:آ کسمانک ءِ تہ ءَ کار کنگائیں۔
ت:شما باند ءَ کراچی ءَ روگائے۔
ٹ:ماھمد ءَ نشتگیں شما بہ رو ئے۔
ج:آ سک شر نبیسگائیں۔
چ:آ دوئیں مروچاں بلوچی دربرگ ءِ کوشست کنگایاں۔