ریڈیو زْرمبش بلوچی | ریڈیو زْرمبش بلوچی,کازی-ریھان-,سرشون

سرشون: بلوچی راست نبیسی بنرھبند ءِ ردءَ گچینی پہ ندکاراں |سیمی بھر | کازی داد مھمد ریھان

سرشون: بلوچی راست نبیسی بنرھبند ءِ ردءَ گچینی پہ ندکاراں |سیمی بھر | کازی داد مھمد ریھان

JUL

21
21 / 07 / 2021 نبشتانک 109

پہ پی ڈی ایپ ءِ وانگ ءَ جھل ءِ چیڑو ءَ گر 


3-Sarshoon-by-KaziRehan 


چکاس نمبر 2 ءِ پسو:


1۔رد ءُ راستاں گچین


الپ۔بلوچی آب درسی 36 اَنت۔
ب۔بلوچی ءِ لھتے گالواراں ض ءُ ح ءِ توار ھست ۔
پ۔سلیمانی گالوار ءَ «غ » بنکار دانک ءِ بن اِنت کہ «گ»ءِ مٹ توار اِنت۔
ت۔مڑد، بذ ، کارمرذ ،نوذ ءُ پاذ سلیمانی گالوار ءَ پہ مرد ، بد ، کارمرد، نود ءُ پاد ءَ گْوش اَنت۔ اے دانکانی تہ ءَ «ذ» بنکار دانکے۔
ٹ۔ «و» ماں لھتے دانکاں سلیمانی گالوار ءَ بنتوار «ب»ءِ مٹ توار نہ اِنت بلکیں «ب»ءِ مٹ توار ءَ وت ءَ جتائیں توارے ھست کہ انگریزی «ve» ءِ وڑ ءَ اِنت اے توار ءِ تہ ءَ «و» ءِ پجیگ ءَ « ب » ءِ جکس ھم ھست ۔ اے توار انیگیں سْیاھگ ءِ آبانی تہ ءَ ھوار نہ اِنت۔



پسو 1۔الپ: رد ۔ ب : رد ۔ پ ۔ راست۔ ت:رد (ذ بنکار دانکے نہ اِنت)۔راست۔



2۔تہ کپتگیں توار کجام اَنت ، تہ کپتگیں توار ءُ ناجاھیں توارانی میان ءَ پیر ءَ ھم بہ گْوش؟



پسو 2۔لھتے گالواراں دانکانی تہ ءَ «ب » ءُ «ن» ءِ توار گیش کنگ بہ اَنت کہ ھما دانک ءِ بنی توارانی تہ ءَ گون نہ اَنت۔ اے رنگیں تواراں تہ کپتگیں توار گْوش اَنت۔ چوش کہ: ھینک ، کینک، سینگریٹ،انتر ءُ گینس ءِ تہ ءَ «ن» ءِ توار نیست۔ اے دانکانی راست نبیس : ھیک، کیک ، سیگریٹ، اتر (عطر) ءُ گیس اَنت۔ اد ءَ «ن» تہ کپتگیں توارے۔
ھمے پیم امبر ءُ امبروز ءِ راست نبیس امر ءُ امروز اَنت۔


تہ کپتگ ءُ ناجاھیں توارانی پیر:


ھما دانک کہ آ بلوچی ءَ ابید دگہ زبانانی تہ ءَ ھم ھست اَنت یا دری زبانانی دانک اَنت ءُ ما آیانی راستیں توار ءُ سْیاھگ ءَ چہ دانک بلداں کمک زانت کن ایں ءُ اگاں آیانی تہ ءَ «ب» ءُ «ن» ءِ توار گیش کنگ بہ بیت ما گْوش ایں کہ اد ءَ توار تہ کپتگیں توارے کہ دانک ءِ بنتوار ءِ بھر نہ اِنت ءُ ناجاھیں توار ھما توار ءَ گْوش اَنت کہ بلوچی دانکانی تہ ءَ گیش کنگ بیت بلے ما آئی ءَ زان ایں کہ بنتوار نہ اِنت۔ چوش کہ پونشی ءُ تھارونکی ءِ دانکانی تہ ءَ «ن» ناجاھی کارمرد کنگ بیتگ۔ ایشانی راستیں سْیاھگ «پوشی» ءُ «تھاروکی» اَنت۔ ھمے پیم پھاد ، بھاز ءُ پھل ءِ دانکانی تہ ءَ «ھ» ءِ توار ناجاہ اِنت۔ ایشانی راست نبیس :پاد، باز ءُ پل اَنت۔


پہ نوکیں آباں مئے سرشون


ٽ : اے آب ھما دانکانی تہ ءَ کارمرد بیت کہ لھتے گالواراں « ث » ءُ لھتے گالواراں « ت » وانگ بہ اَنت۔
چوش کہ : « پٽ ، پٽو ،کیٽ ، شٽگ ، اَٽ ، اِٽ » ______(پت ، پتو ، کیت، شتگ، اَت، اِت | پث ، پثو ، کیث ، شثگ ، اَث ، اِث)
ګ: اے آب پہ ھما دانکاں کہ بلوچستان ءِ لھتے دمگ ءَ « خ » ءُ لھتے جاہ ءَ « ک » وانگ بہ اَنت۔ چوش کہ : « نوګ ، گنوګ ، زوراګ » ______
( نوک ، گنوک ، زوراک | نوخ ، گنوخ ، زوراخ)
ڰ: اے آب ھما دانکانی تہ ءَ کارمرد بیت کہ « گ » ءُ « غ » وانگ بہ اَنت : چوش کہ : « روڰ ، نندڰ ، براھندڰ ، لڈڰ ، لوڰ»______( روگ ، نندگ ، براھندگ ، لڈگ ، لوگ | روغ ، نندغ ، براھندغ ، لڈغ ، لوغ )
ڗ : ھما دانک کہ آیانی تہ ءَ ر ءِ توار « ر » ھم وانگ بیت ءُ « ڑ » ھم وانگ بیت۔ چوش کہ: « مڗدم ، بڗز »______ ( مردم ، برز | مڑدم ، بڑز )
ڊ : اے آب ھما دانکانی تہ ءَ کارمرد بیت کہ آیانی تہ ءَ « د » ءُ « ذ » وانگ بہ اَنت۔ چوش کہ : « کارمرڊ ، مرڊ ، بڊ ، دیڊ ، داڊ » ______( کارمرد ، مرد ، بد ، دید ، داد | کارمرذ ، مرذ ، بذ ، دیذ ، داذ )
ڥ : اے پہ ھما دانکاں کہ آیانی تہ ءَ « پ» ءُ « ف » وانگ بہ اَنت۔ چوش کہ : « آڥ ، لاڥ ، کڥگ ، نوګاڥ »______( آپ ، لاپ ، کپگ ، نوکاپ| آف ، لاف ، کفگ ، نوخاف)
ۏ : اے آب ھما جاہ ءَ کارمرد بیت کہ لھتے گالوار ءَ انگریزی توار « ve » وانگ بیت ءُ لھتے گالواراں « ب »۔ چوش کہ:
« چۏٹ ، « نۏشتانک، سیۏی »______(چبٹ ، نبشتانک، سیبی)


کشابانی (vowel) جیڑہ :


انچوش ما اے گپ ءَ ھم سھی ءُ سرپد ایں کہ بلوچی زبان ءَ لھتے دانکانی تہ ءَ کشابانی ھم جیڑہ ھست۔چوش کہ: ورگی شیر ءُ رستریں شیر ءِ توار دگر دگر اَنت بلے ما ایشاں نبیسگ ءِ تہ ءَ یک وڑ ءَ نبیس ایں۔ ھمے پیم « دور » بزاں درد ءُ دور بزاں چیزے یا کسے گستا اِنت ءُ نزیک نہ اِنت۔
بلے ما اے دانکاں یک وڑ ءَ نبشتہ کن ایں کہ جاھے جاھے نوکیں وانوکاں اڑین اَنت۔پہ ایشانی پجارگ ءَ بازیں زبانزانتاں لھتے نشانانی سوج داتگ کہ چہ ایشاں اگاں کجام ھم نشانے زیرگ بہ بیت اے اڑ گیش اِت کنت۔بلے ما چہ پیسر ءَ یونیکوڈ ءَ مان گیجگ بیتگیں نشانے زرتگ داں پہ ایشی ءِ ھوار گیجگ ءَ ما دگہ نوکیں اڑے ءِ دیمپان مہ بہ ایں۔ ( یونیکوڈ ھما جھانی گل اِنت کہ آئی ءَ پہ درسیں زبانانی آب ءُ لگیچراں کوڈ جوڑ کرتگ داں درسیں نبشت لیکانی (font ) تہ ءَ ھمے کوڈ کارمرد بہ بہ اَنت چوش کنگ ءَ جھان ءِ ھمک موبائل، کمپیوٹر ءُ مشیناں اے آب ءُ لگیچر یک وڑ ءَ وانگ بہ اَنت۔)


جھل ءِ دروراں بہ چار :


دور : درد
دۆر : گستا نزیک ءِ چپ
نور: ساھدارے۔
نۆر: تازی دانکے بزانت رژنائی۔
سیر: ورگ وارتگیں ، شدیک ءِ چپ
سێر: جنین ءُ مردینانی سیر
میر: مرگ
مێر: سروک
شیر: رستر
شێر: ورگی آپناکیں چیز۔


نوکیں آبانی زیرگ ءِ جیڑہ ءُ نہ زیرگ ءِ شری :


جھان ءِ تہ ءَ چوشیں بازیں زبان ھست کہ بلوچی ءِ پیمیں جیڑھانی آماچ بیتگ اَنت ءُ آیاں پہ وتی سیاھگ ءِ گھتر ءُ واناک کنگ ءَ تازی دانکانی یا دگہ سْیاھگانی آبانی تہ ءَ کمی ءُ گیشی آؤرتگ ءُ وتی گٹ گشاد کرتگ۔ بلے بلوچی ءَ اے نیمگ ءَ دلگوش کنگ نہ بیتگ بلکیں اردو ءِ گچین کرتگیں آب زیرگ بیتگ اَنت۔پہ بلوچی زبان ءَ سیدھاشمی ءَ چار انچیں لگیچر گیش کرتگ کہ آ اردو ءَ نیست اَنت : ئِے ، ءَ ، ءِ ، ءُ (لگیچر دانکانی ھما دْروشم ءَ گْوش اَنت کہ دو یا چہ دو ءَ گیش آبانی ھوار کنگ ءَ جوڑ بہ اَنت۔ انگریزی دانکے ligature)۔


بلے اے نیمگ ءَ ھیرتی ءَ دلگوش گْور کنگ نہ بیتگ یا و چیزے مردماں وتی وڑ ءَ لھتے سرشون دیم ءَ آؤرتگ بلے نبشتہ کاراں نہ من اتگ اَنت۔پرچا کہ چوشیں چیزانی راہ پرینگ ءَ ایوک ءَ نبشتہ کار بیگ درد نہ وارت بلکیں شنگ ءُ چاپ ءُ وانگجاھانی ھم مزنیں کردے بیت کہ اے وڑیں چیزاں راہ پرین اَنت۔
نوکیں آبانی زیرگ ءَ بہ گند ئے چاگردی جیڑھے ءِ رنگ ءَ دیم ءَ اتکگیں اے دیریگیں اڑ بہ گیش ایت کہ باز کس ھمے گْوش ایت کہ مکرانی نبشتہ کار نام گپتیں سلیمانی گالوار ءِ نہ منوک اَنت۔اے جیڑہ چہ زانشتی ءَ گیش گالوار ءُ دمگ دوستی ءِ رنگ ءَ رستگ۔ دری واک ءُ واکداراں ھم مدام ھمے کوشست کرتگ کہ اے دیری گیشتر بہ بیت ءُ بلوچ ھمے پیم ءَ بھر ءُ بانگ بہ بہ اَنت۔ چہ اے آبانی زیرگ ءَ اے اڑ جْوانیں وڑے ءَ گیش ایت ءُ کس چوش گْوشت نہ کنت کہ منی گالوار زیرگ نہ بیتگ۔


بلے اے چوشیں آسانیں کارے ھم نہ اِنت پہ ایشی ءَ نودربراں گیشتر وانگ لوٹ ایت کہ اے وھدی آیانی وانگجاھاں بلوچی وانینگ نہ بیت پہ آیاں گوں اے آباں آژنا بیگ ، ایشانی توارانی زانگ ءُ جتائیں گالوارانی نبشتہ کارانی اے گپ ءِ یات کنگ کہ کجام جاہ ءَ اے آب کارمرد بہ اَنت ۔پہ ایشی ءَ مزنیں زمان ءُ دلسیاھی یے لوٹ ایت ءُ درسیں اکاڈمی، ترامگیج ، ندانکی گل ، تاکبند،زانشجاہ ءُ چاپ ءُ شنگکاراں اے پڑ ءَ سرپدی دیگ لوٹ ایت ءُ پہ آیاں ھیلکاری کلاس ایر کنگ لوٹ ایت۔


ھما مردم کہ سرپد بہ اَنت بلوچی سْیاگی جیڑہ چہ چگل داتگیں آبانی ھوار کنگ ءَ گیش اَنت آ اے نبشتانک ءَ ھیرتی ءَ بہ وان اَنت ءُ بہ چار اَنت کہ باریں انچوش اِنت ؟ اگاں اے توار سلیمانی گالوار ءَ دگہ جاھاں کارمرد بوتین اَنت و انچوش اَت کہ اے آب گیش کنگ بیتگ اَت اَنت ءُ جیڑہ گیش اتگ اَت بلے گپ چوش اِنت کہ سلیمانی گالوار ءَ « ت » وتی جاہ ءَ کارمرد بیت ءُ « ث » مٹ تواری جاہ ءَ ، ھمے پیم « ذ ، خ ، غ » ءُ « ف » ءِ توار اَنت۔ « گنوخ » ءِ دانک ءَ بہ چار کہ « گ » ھم گون اِنت ءُ « خ » ھم پمیشکا ایوک ءَ اے یات کنگ ءَ کہ « خ » ءِ جاہ ءَ « ک » ءُ « گ » ءِ جاہ ءَ « غ » کارمرد بیت ما اے تواراں زانت نہ کن ایں بلکیں پہ ایشی ءَ سلیمانی گالوار ءِ شریں وڑے ءَ سرپد بیگ ءُ زانگ المی اِنت۔


انچوش کشابانی بارہ ءَ ما ھمے گند ایں کہ ابید چہ بلوچی زبان ءَ دگہ زباناں ھم انچوش اِنت کہ وانوک گالردانی تہ ءَ گالاں پجا کار اَنت ءُ ھما رنگ ءَ نبیس اَنت ھمے پیم اگاں ما ھم سنتی پیش بہ دار ایں چہ بن توارانی زیرگ ءَ ما وتی جیڑہ ءَ گیشینت کن ایں کہ ما بن تواریں آباں بہ زیر این ءُ آیاں ھمک گالوار ءِ مردم وتی گالوار ءِ پیم ءَ بہ وان اَنت بلے نبشتہ کنگ ءَ یک وڑ ءَ نبشتہ بہ کن اَنت۔


گالانی میان ءَ ھ ھوار دیگ بیت۔چوش کہ یکھے، پھاذ ، تھرا ، چھو بزاں پاد ، ترا ءُ چوں ۔ اے رنگیں جیڑہ پد ءَ ھم مان اَنت کہ ایشانی گیشینگ ءَ مارا زانشتی رنگے ءَ چارگ لوٹ ایت ناں کہ ما وتی گالوارانی پلہ مرزی بہ کن ایں۔


اے نبشتانک ءِ تہ ءَ اے گپ پمیشکا ھوار کنگ بیتگ اَنت داں ما اے گْوشت بہ کن ایں کہ ما بلوچی زبان ءِ اے سْیاھگی جیڑھاں سرپد این ءُ ایشانی گیشینگ ءِ راہ ءَ ھم زان ایں بلے ما اے گپ ءِ ھم منوک ایں کہ سرجمیں بلوچستان ءَ بلوچی یکیں وڑ ءَ وانینگ ءُ نبیسگ بہ بیت۔بلوچی آبانی تہ ءَ اے نوکیں آب ھما وھد ءَ گیش بوت کن اَنت کہ سرجمیں راج ءِ سوگھیں نبشتہ کار یکجا بہ نند اَنت ءُ ایشانی سیت ءُ تاوانانی سر ءَ گپ بہ کن اَنت اگاں سیت اش گیشتر اَنت بہ زیر اَنت اش اگاں ناں تاوان اش گیشتر اَنت ایشاں مہ زیر اَنت۔اے وھدی چوش کہ اے آب منگ نہ بیتگ اَنت پمیشکا ما ھستیں سْیاھگ ءِ راھبند ءَ یوک ءَ ھما آباں زیرگ ءَ ایں کہ آ ایوک ءَ بنتواراں کش اَنت۔


---------------------
چکاس نمبر 3


1۔تئی نزءَ بلوچی زبان ءِ سْیاھگی اڑ ءِ گیشینگ ءَ نوکیں کارست ھوار کنگ لوٹ ایت یا ناں ؟
2۔ نوکیں کارستانی زیر گ ءِ سیت ءُ تاوان چی اَنت ؟
3۔ انیگیں سْیاھگ ءِ تہ ءَ تازی آب ءُ مٹ توارانی ھوار کنگ ءَ پرچا مئے سْیاھگی اڑ نہ گیش اَنت؟