ریڈیو زْرمبش بلوچی | ریڈیو زْرمبش بلوچی,کازی-ریھان-,سرشون

سرشون: بلوچی راست نبیسی بنرھبند ءِ ردءَ گچینی پہ ندکاراں |دومی بھر | کازی داد مھمد ریھان

سرشون: بلوچی راست نبیسی بنرھبند ءِ ردءَ گچینی پہ ندکاراں |دومی بھر | کازی داد مھمد ریھان

JUL

19
19 / 07 / 2021 نبشتانک 108

پی ڈی ایپ وانگ ءَ جھل ءِ چیڑو ءَ گر اِت


2-Sarshoon-by-KaziRehan


 


  بنگپ :  آب


بنداتی بھر ءِ لنک:     https://zrumbesh.com/balochi/post/entry/1-Sarshoon-by-Kazirehan


بنداتی بھر، پی ڈی ایپ :    https://t.me/zrumbesh/4326


 


چکاس نمبر 1 ءِ پسو:


1۔بلوچی نبشتاری زبا ن کجام دمگ ءِ گالوار اِنت؟


پسو ۔بلوچی زبانءِ نبشتاری زبان کہ انی بلوچستان ءِ گیشتریں نبشتہ کار ایشی ءَ کارمرد کنگ ءَ اِنت ھچ دمگ ءِ گالوار نہ اِنت بلکیں گچینی زبانے کہ بلوچی بنرھبند ءُ بنتوار ءِ بنیاد ءَ جوڑ کنگ بیتگ۔ایشی ءِ تہ ءَ چہ بلوچستان ءِ درسیں دمگاں گچین کرتگیں بنتوار ھوار اَنت۔


2۔سیدھاشمی ءِ سْیاھگ ءِ راست نبیسگ ءُ انیگیں نبشتاری سْیاھگ ءِ تہ ءَ دگری چی ھست ؟


پسو۔انیگیں نبشتہ راھبند ءُ سید ھاشمی ءِ سْیاھگ ءِ تہ ءَ دو بنکی پیر ھست ۔ یکے ایش کہ سید ءَ باز دانک ھوار نبشتہ کرتگ چوش کہ :چہ تو ، پہ تو ، پہ من ، بہ کن ، مہ کن رنگیں دانک چتو، پتو،پمن،بکن ءُ مکن ھم نبشتگ اَنت بلے نی اے گستا نبیسگ بہ اَنت۔


دومی ایش کہ سید ءِ سْیاھگ ءَ تازی نام گوں تازی آباں نبیسگ بیتگ اَنت انی تازی ناماں ھم گوں بلوچی آباں نبیس اَنت۔


3۔اگاں مٹی ھست گڑا ما پر چا چوش گْوش ایں کہ اے سید ھاشمی سْیاھگ اِنت ؟


پسو ۔سید ھاشمی ءَ چوش کہ گستا نبیسی ءِ راھبند رد نہ کرتگ بلکیں آئی ءِ سْیاھگ ءِ راست نبیسگ ءِ بنیاد ھمے گپ ءِ سر ءَ اِنت کہ ھما توار کہ آیاں وت ءَ جتائیں بزانت ھست گستا نبیسگ بہ بہ اَنت۔سید ھاشمی ءِ بنکی سوجانی بنیاد ءَ اے سْیاھگ ءَ دیمروی کرتگ پمیشکا اے سْیاھگ سیدھاشمی سْیاھگ گْوشگ بیت۔


----------------------------------
آب


بلوچی ءِ درسی آب 25 اَنت کہ جھل ءَ نبشتگ اَنت :
ا ب پ ت ٹ
ج چ
د ڈ ر ڑ
س ش
ک گ
ل م ن و ھ ء ی ے
تازی (عربی) آب :
ح ص ض ط ظ ع ق
برز ءَ تازی آب بلوچی ءِ ھچ گالوار ءَ کارمرد نہ بہ اَنت۔
مٹ توار :
ث ذ خ ف
مٹ توار بلوچی ءِ لھتے گالواراں لھتے بن توارانی جاہ ءَ کارمرد بہ اَنت۔ اے بارہ ءَ ما دیمتر ءَ وان ایں ۔ اد ءَ دلگوش کنگی گپ اِیش اِنت کہ مئے گچین کرتگیں سْیاھگ ءِ تہ ءَ ناں تازی آب کارمرد کنگ بہ اَنت ناں مٹ تواریں آب گون اَنت۔ بلے سیاھگ ءِ سرپد بیگ ءَ ما اے رد ءَ گپ جن ایں داں نبشتہ کار جْوانی ءَ پوہ بہ بہ اَنت کہ کجام مناکانی بنیاد ءَ اے سْیاھگ گچین کنگ بیتگ۔


مٹ توار (بدل توار ) ءُ بن توار ءِ جیڑہ :


ما اے گپ ءَ من ایں کہ بلوچی زبان ءِ لھتے گالواراں «ث ، ذ ، خ ، غ » ءُ « ف » ءِ توار ھست اَنت۔ بلے چوش کہ مارا انچیں راھے گچین کنگی اِنت کہ سرجمیں بلوچ یکیں وڑ ءَ نبشتہ بہ کن اَنت۔ اے رد ءَ نزیکیں روچاں بلوچ نبشتہ کار ءُ زبانزانتاں ھمے گپ من اتگ کہ « ث ، ذ ، خ ، غ » ءُ « ف » بلوچی زبان ءَ ھست اَنت بلے بن توار نہ اَنت بلکیں مٹ توار (بدل توار ) اَنت۔ مٹ توار ھما توار اَنت کہ دانکانی بنکی توارانی تہ ءَ مٹ بیتگ اَنت ءُ نی لھتے گالوار ءَ ھمے رنگ ءَ کارمرد بہ اَنت۔اے دلگوش کنگی گپے کہ چوش نہ اِنت ھرچ ھما جاہ ءَ کہ «ث» کارمرد بیت سلیمانی گالوار ءَ « ت » کارمرد بیت ھمے پیم « د ، ک ، گ » ءُ « پ » سلیمانی گالوار ءَ ھم کارمرد بہ اَنت۔
لھتے گچینی دانک اَنت کہ آیانی تہ ءَ ایشانی توار مٹ اَنت بلے بنکاردانکانی تہ ءَ ھمود ءَ کہ « گ » کارمرد بیت سلیمانی گالوار ءَ « غ » کارمرد بیت۔ چوش کہ : روغ ، نندغ ، تچغ ، کشغ ،گرغ ءُ۔۔۔


« د » ءُ « ذ » ءِ جیڑہ :


سلیمانی گالوار ءَ « د » ءِ جاہ ءَ لھتے دانکانی تہ ءَ « ذ » کارمرد بیت ءُ ایشانی تہ ءَ چوشیں دانک ھم ھست کہ ما آیانی بارہ ءَ دلجمی ءَ زان ایں کہ آیانی بنتوار « د » اِنت پرچا کہ اے دانک ابید چہ بلوچی ءَ دگہ ایرانی شاھڑ ءِ زبانانی تہ ءَ ھم کارمرد بہ اَنت۔
چوش کہ « مرد ، بد ، دید ، داد » ءِ دانک « مرذ ، بذ ، دیذ ، داذ » گْوشگ بہ اَنت۔
اے دانک پارسی دانک بلدانی تہ ءَ ھست اَنت ءُ گوں « د » ءَ کارمرد بہ اَنت ءُ ھما دانک اَنت کہ ایشانی تہ ءَ ما گوں پارسی ءِ پجیگ ءَ دگہ ایرانی زباناں بائیوار ایں۔آ دگہ ایرانی زباناں ھم گوں د ءَ کارمرد بہ اَنت۔
ھمے پیم بلوچی دانک « نود ، پاد » « نوذ » ءُ « پاذ » ( پھاذ ۔ اے وڑیں جاھاں « ھ » ھرچ وڑ ءَ دور دیگی اِنت کہ اے توار چہ سندی زبان ءَ بلوچی ءِ لھتے ٹکانی گالوار ءَ نشتگ) تازی دانک « مراد » ءِ جاہ ءَ « مراذ »۔
ایشانی مٹ توار بیگ ءِ مناکے ایش اِنت کہ چہ اے آباں بلوچی ءِ ھچ گالوار ءَ ھچ رنگیں دانک بندات نہ بیت۔بلکیں اے آب ھما توارانی تہ ءَ گون اَنت کہ بلوچانی گیشتریں بھر آیاں کارمرد نہ کنت۔
مئے اے وھدیگیں سْیاھگ ءِ تہ ءَ چوشیں راھے نیست کہ ما اے جیڑہ ءَ ابید چہ بنتوارانی زیرگ ءَ گیشینت بہ کن ایں بلے اگاں بلوچانی درسیں زبانزانت ، نبشتہ کار ءُ ھمک دمگ ءِ ندانکی گل ھم سنت بہ بہ اَنت بلوچی زبان ءِ تہ ءَ نوکیں کارستانی ھوار گیجگ ءَ اے جیڑہ پہ مدامی گیش اِت کنت۔


« م » ءُ « ن » ءِ جیڑہ :


چوش کہ میم ءُ نون انچیں توار اَنت کہ دپ ءُ نک ءِ چہ ھما ٹکاں گْوشگ بہ اَنت کہ نزیک نزیک اَنت پمیشکا ایرانی زبان ءُ بلوچی گالوار ءِ تہ ءَ ھما جاہ ءَ میم کارمرد بیت باز جاھاں « م » ءِ جاہ ءَ « ن » کارمرد بیت۔
چوش کہ بلوچی ءَ : « امبار ، شمبے ، امب » ماں پارسی ءَ : « انبار ، شنبہ » ءُ « انب » نبیسگ بہ اَنت۔
ھمے پیم بلوچی ءَ ھم چوشیں دانک ھست کہ آیانی تہ ءَ « میم » ءُ « نون » ءِ پیر ھست ۔ اے جیڑہ پہ زبانزانتاں ایر کنگ بہ بیت ءُ داں اے وھدی دانک ھما سْیاھگ کہ راہ کپتگ اَنت ءُ گیشتر کارمرد بہ اَنت آ زیرگی اَنت۔
بلے گوں سند ءَ ھمدپیں لھتے ٹکانی گالوار ءِ تہ ءَ نون بے ٹکی (نون غنہ ) ءِ توار انچیں جاھاں ھوارتر اِتگ کہ ما آئی ءَ پجا آرت کن ایں کہ چہ سندی زبان ءِ توارانی گْوشگ ءَ مئے زبان ءَ نشتگ، اے وڑیں جاھاں ھم مارا وتی توار راست ءُ تچک کنگی اَنت ءُ کوشست کنگی اِنت ناں ایوک ءَ نبشتانکانی تہ ءَ بلکیں گپانی تہ ءَ ھم ما بلوچی تواراں کارمرد بہ کن ایں۔
پہ درور : « آھاں ، ھماھاں ، ھما » اے رنگیں دانکاں « آنھاں ، ھوانھاں ، ھواں » نبیسگ مارا گپچل ءَ دور دنت ءُ مئے یکسان نبیسی ءِ واھگ بھ پیلو نہ بیت۔


تہ کپتگیں « ن »:


مکران ءِ بازیں گالوارانی تہ ءَ لھتے دانک انچیں ھم ھست کہ آیانی تہ ءَ « ن » ءِ توار « نون بے ٹکی » ( نون غنہ) ءِ توار ءِ داب ءَ گون کپتگ۔چوش کہ « ھیک ،کیک » رنگیں دانک « ھینک » ءُ « کینک » گْوشگ بہ اَنت۔ « کجام گْور » ءِ جاہ ءَ « کجانگو » ھم گْوشگ بیت۔ اے دانکانی پجارگ ءُ ایشانی سْیاھگ ءِ راست نبیسی ءِ شون دیگ ھم المی اِنت۔
اے دانکانی بندری تواراں ما چوش زان ایں کہ ایشانی تہ ءَ بازیں انچیں دانک ھست کہ دری زبانانی دانک اَنت کہ بلوچاں آیانی تہ ءَ « ن » گیش کرتگ۔ درور : گیس ، سگریٹ، ٹائٹ کہ انگریزی زبان ءِ دانک اَنت بلوچی گالوار ءَ : « گینس ، سنگرینٹ ءُ ٹینٹ » گْوشگ بہ اَنت۔
بلے لھتے بلوچی دانک ھم ھست کہ آیانی تہ ءَ ن ناجاھی کارمرد کنگ بیت چوش کہ : پونشی ، تھارونکی، ڈونک ءُ ۔۔۔
اے دانکانی راست نبیس : پوشی ، تھاروکی ءُ ڈوک اِنت۔ باید ھمے وڑ ءَ نبیسگ بہ بہ اَنت۔


تہ کپتگیں « ب »:


انچوش کہ بازیں دانکانی تہ ءَ ناجاھیں وڑے ءَ « ن » ءِ توار گون اِنت ھمے پیم لھتے انچیں دانک ھم ھست کہ آیانی تہ ءَ « ب » ءِ توار گیشین اِنت۔ اے دانکاں ھم ما انچوش پجا کار ایں کہ چہ ایشانی تہ ءَ لھتے دری زبانانیگ اَنت۔ چوش کہ امر (تازی دانک : عمر ) ءُ امروز ( پارسی ءُ بلوچی ) انچیں دانک اَنت کہ ما ایشانی دلجمیں توار ءَ زان ایں بلے لھتے گالواراں اے امبر ءُ امبروز گْوشگ بہ اَنت۔ اے رنگیں دانکانی ھم راست نبیس : امر ءُ امروز اِنت۔



ھمے پیم : « ھمراہ » ءِ « ھمبراہ » نبیسگ راست نہ اِنت۔ پرچا کہ اے جتکدانک گوں دو دانک ھم ءُ ھمراہ ءِ ھوار کنگ ءَ جوڑ بیتگ ءُ ھر دوئیں دانکانی تہ ءَ « ب » ءِ توار گون نہ اِنت۔
جمبر ۔ ھمبل : سلیمانی گالوار ءَ «جمبر» ءَ «جمر» گْوش اَنت پمیشکا گمان بیت کہ بہ گندئے اے گال ءِ تہ ءَ ھم «ب » تہ کپتگیں آبے کہ ناجاھی کارمرد بیت بلے اے انچیں دانکے کہ ما دلجمی گْوشت نہ کن ایں کہ ایشی ءِ بن توار چی اِنت پمیشکا ایشی ءِ ھر دوئیں پیم ءَ نبیسگ راست اِنت۔



ھمے وڑ ءَ جتکدانک «ھمل» دو دانک « ھم » ءُ « مل » ءِ ھوار گیجگ ءَ جوڑ بیت۔ ھم یکجا بیگ ءُ « مل » بزاں کوپگ ءُ باسک، اے وڑ ءَ ھمل ءِ بزانت دوست ءُ ھمراہ اِنت۔ مل ءِ بنکی بزانت کوپگ اِنت۔ ھمے پیم «ھمبل» ھم دوست ءَ گْوش اَنت۔ بلے اد ءَ ھم ما دلجمیں گپے جت نہ کن ایں پمیشکا ما ھردوئیں دانکاں کہ بزانت اش پھک نزیک اَنت دو جتائیں دانک من این ءُ ایشانی ھمے رنگ ءَ نبیسگ ءَ روا دئے ایں۔


ھمے پیم پہ آ دگہ دانک ءُ جتکدانکانی سر ءَ ھم مارا دلگوش گْور کنگی اِنت کہ باریں آیانی تہ ءَ «ب » تہ کپتگیں « ب » اِنت یا دانک ءِ بندری توار اِنت۔ پہ ایشی ءَ مارا دانکانی جوانیں رنگے ءَ پجار ءُ ٹپاس لوٹ ایت ءُ دانک بلدانی کمک ءَ دانک زانگ لوٹ اَنت۔


« ر » ءُ « ڑ » ءِ جیڑہ :


سلیمانی گالوار ءِ تہ ءَ « ڑ » بن تواری دْروشم ءَ ھم کارمرد بیت ءُ لھتے جاہ ءَ پہ مٹ تواری ھم گون اِنت چوش کہ « مردم » ءُ « برز » ، « مڑدم » ءُ « بڑز » گْوشگ بہ اَنت۔اے جیڑہ ھم انچیں جیڑھے کہ یا و بن توار زیرگ بہ بیت ءُ مٹ توار چگل دیگ بہ بیت یا و آبانی تہ ءَ دگہ آبے گیش کنگ بہ بیت۔


« ب » ءُ « و » ءِ جیڑہ :


لھتے گالواراں « ب » ءِ جاہ ءَ «و» کارمرد بیت بلے چوشیں جاھاں « و » ءِ توار آ دگہ جاھاں کارمرد بیوکیں « و » ءِ توار نہ اِنت بلکیں اد ءَ « و » ءِ توار ءِ تہ ءَ « ب » ءِ توار ءِ کمیں جکس ھست اَنت ءُ چوش انگریزی توار«ve» ءَ نزیک اِنت۔



درور : « چبٹ ، سیبی ، نبشتہ ، سبب ، لبزانک » ءِ دانک « چوٹ ، سیوی ، سوب » ءُ « لوزانک » گْوشگ ءُ نبیسگ بہ اَنت۔



پہ ایشی ءَ ھم نوکیں آبے لوٹ ایت کہ دوئیں تواراں دات بہ کنت یا کْوھنتریں توار کہ « ب » ءِ توار اِنت زیرگ بہ بیت پرچا کہ انیگیں سْیاھگ ءَ « و » ءِ اے توار در نئیت ۔


---------------------------------


چکاس نمبر 2
1۔رد ءُ راستاں گچین
الپ۔بلوچی آب درسی 36 اَنت۔
ب۔بلوچی ءِ لھتے گالواراں ض ءُ ح ءِ توار ھست ۔
پ۔سلیمانی گالوار ءَ «غ » بنکار دانک ءِ بن اِنت کہ «گ»ءِ مٹ توار اِنت۔
ت۔مڑد، بذ ، کارمرذ ،نوذ ءُ پاذ سلیمانی گالوار ءَ پہ مرد ، بد ، کارمرد، نود ءُ پاد ءَ گْوش اَنت۔ اے دانکانی تہ ءَ «ذ» بنکار دانکے۔
ٹ۔ «و» ماں لھتے دانکاں سلیمانی گالوار ءَ بنتوار «ب»ءِ مٹ توار نہ اِنت بلکیں «ب»ءِ مٹ توار ءَ وت ءَ جتائیں توارے ھست کہ انگریزی «ve» ءِ وڑ ءَ اِنت اے توار ءِ تہ ءَ «و» ءِ پجیگ ءَ « ب » ءِ جکس ھم ھست ۔ اے توار انیگیں سْیاھگ ءِ آبانی تہ ءَ ھوار نہ اِنت۔
2۔تہ کپتگیں توار کجام اَنت ، تہ کپتگیں توار ءُ ناجاھیں توارانی میان ءَ پیر ءَ ھم بہ گْوش ؟