بلوچستان ءِ ابیتکیں ندارگ ءُ منی زندمان ءِ بیگاریں کسّہ

نبشتہ کار: زُھرہ دشتی

ابیتکی ءُ جیڑگ منی بزگ ءُ نیزگاریں زِندمان ءِ بھر اَنت۔ من پہ درانڈیھ زیبائی ءَ اِنّا، بلکیں من پہ وتی ءِ دشت ءِ بے تاکیں کھیر، کیچ ءِ لھڑ گِپتگیں سِنگ ءُ ڈوک، چاگی ءِ ٹپّ ءُ ٹوریں سینگ ءَ زراں۔ منی وتن بھشت ءِ دومی نام اِنت، آئی ءِ ھمُک شیپ ءُ شھجو، کورانی دامُن شھیدانی سُھریں ھوناں گوں سبز اِتگ اَنت۔ بلوچستان ءِ مستریں زیبائی آئی ءِ ابیتکیں ندارگ اَنت، بلے بژن کِہ بھشتیں وتن یزیدانی پلیتیں پادانی چیر ءَ لگتمال اِنت۔ دری اتکگیں لگور ءُ باجو بوتگیں نامگپتیں بلوچاں وتی ھون ءَ چہ میچلیتگیں دست بلوچستان ءِ نازُرکیں جبین ءَ ڈک داتگ اَنت، بلے بُندپتر ءَ ما ھرچ اآجو بوتگیں راجانی یا پدمنتگیں راجانی بابت ءَ راجدپتر ءِ ھمُک تاک ءَ لیٹین اِیں آچہ کُربانی ءَ سرّیچ اَنت۔
وتن ءِ پھازگ ءَ تھنا بلوچانی دیمونیاں کِشار نہ رودینتگ، بہ گندے ھر گُلامیں راج ءَ وتی وتن ءُ وتی بزّگیں راجانی وشھالیں زِندمان ءِ رکّینگ ءِ واستا وتی جِند ءِ مانشت ھِچ ارزشت نہ داتگ۔ زوراک ھمنچو تاکتور بوت کنت، بلے ھک ءِ راہ ترا پہ راستی ءِ منزل ءَ گار ءُ بیگواہ نہ کنت۔ ایردستیں راجانی میان ءَ جون ھم دور دیگ بیت، آئی ود ءُ ربیدگ ءُ شھدیں زُبان ءِ ولگوج کنگ ءَ تھر تھر ءِ پندل ھم سازگ بیت۔ زوراک تئی روتگاں چہ بُن ء ھُنڈال ءَ گیمُرینگ ءِ جُھد ءَ کنت، زالبولانی ننگ ءُ لجّ ھم پھریزگ نہ بنت، زالبولانی گُشان اَئی ءِ پادانی چیر ءَ لگتمال بنت، بلے من دیستگ بلوچ ءِ جوزگ نِزور نہ بوتگ۔
بلوچ ءَ مدام وتی وتن ءُ راج ءِ بابت ءَ جنگ کُتگ ءُ وتی گْراں نھادیں سر کُربان کُتگ اَنت ءُ ھما پُسگ کہ کوھاں کپتگ ءُ شُد ءُ تُن، بزگی، گرم ءِ جل ءُ برپیں زمستانی شپ اُوپار کنگ ءَ اَنت، آیانی درگت ءَ من ھِچ نبشتہ کُت نہ کن آں۔ آیانی کُربانی ءِ لبز گوں من ءَ نبشتہ کنگ وتی جاگہ اِنت، منی زِند آیانی بابت ءَ پہ جیڑگ ءَ گُڈی سیمسراں سر بہ بیت گنج اِنت۔ پمیشکا آیانی یک دمانے ءِ کُربانی گوں من ءَ گیشّینگ نہ بیت، چوناھیا زمین لس مھلوک ءَ وتی دوست بیت، بلے منی نِز ءَ بلوچستان وتی مٹّ ءُ درور وت اِنت۔ بلوچستان بھشت ءِ ٹُکّرے ھاوند ءَ مارا بکشاتگ، پمیشکا سرجمیں ھونوارانی چم آئی ءِ گنجانی، مال ءُ مڈیانی، آئی پراہ ءُ شاھگانیں پٹّ ءُ میداناں سک اَنت۔ ھردیں تو بلوچستان ءِ ندارگ ءَ در کپ ئے گُڑا ترا کازی ءِ گپّ یات کئیت کہ مئے بلوچستان کرزیت سد ھزار بچ ءُ جَنِک، گُڑا تو دل ءَ جیڑ ءِ واکی کازی ءَ راست گْوشتگ گْوادر ءِ زِرءِ چولانی ندارگ ترا ھر شھیدانی کِسّھاں گوں چولانی ھلوتاں گْوش اِیت ءُ سرپد کنت۔ گوربام ءَ دشت ءِ ھِژم گپتگیں پُلکانی بوہ ترا شھیدانی مانش ءِ بوہ ءَ سر کنت، کیچ ابیتکیں بیگاہ ترا لُمہ کریمہ ءُ شارُل ءِ دیمونیانی جیڑگ ءَ گوں دُچار گیج اَنت۔ یک جاھے بانُک کریمہ گْوش اِیت کہ من ءَ نمیرانیں کریم جان ءَ یک روچے کُلوہ ءِ دیم داتگ کِہ لُمہ تو کہ کراچی ءَ شُت ئے، گُڑا اورماڑہ ءَ گوں ھورتی ءَ بہ چار گُڑا تو زان ئے پہ بلوچستان ءَ انگت باز کنگی اِنت۔

بلوچستان ءِ ھمُک ندارگ ءَ تو چارے ترا شارُل ءُ ھزاراں پُسّگانی ھما کُربانی گیر کئیت کہ آ میرو ءُ ماھواں چورہ کنت پہ وتی مات ءَ نَدْر بیت۔ ءُ سد آپرین بات ھما تنگوئیں بچّاں ءُ سد آپرین بات گلزمین ترا کِہ تو وتی کوھانی دلبند ءَ ھزاراں اللہ نِذر ءُ واھد کمبر رودینتگ، اے وَ راستے کِہ سدانی سال بیت تو بزّگ ءُ لگتمال ئے، بلے تئی دردناکیں چیھانٹ ءُ پریات تئی گنوک شیدائیں پُسّگاں تاھیر بکشگ ءَ نیل اَنت۔ منی کِرّ ءَ لبز نیست پہ بلوچ راج ءِ دیمونیانی واستا، من کُجام پُسّگ ءِ رتکگیں ھونانی ستا ءَ بہ کناں ڈاکٹر ھالد ءُ میرجان میرل، رزا جھانگیر ءُ کمبر چاکر، شھید داد جان شیھو ءُ شھید جاوید، کریمہ ءُ بانڑی ءِ اگاں یاسمین ءُ ھاتون بی بی ءِ کُجام ھم پُسّگے بہ بیت آ زندان ءِ دور داتگیں ٹپّی ئیں جونے بیت یا سنگر داروکیں گوریلہ ءُ سرمچار ءِ ھر ھون ءِ ترمپ کِہ زمین ءِ سینگ ءَ رِتکگ ھر تیر وارتگیں پُسّگ بلوچستان ءِ نمیرانیں شھید لیکگ بیت، بلے اِد ءَ گْوانزگی کودکیں زھگ ءُ ورنا ھمے بیھار ترا دے اَنت ءُ گْوش اَنت۔ تو جون دور بہ دے من ءَ بر زِندان ءَ بندیگ بہ کن ءُ پاھو بہ دے، من ءَ گار ءُ بیگُواہ بہ کن ءُ منی لاش ءَ دور بہ دے، بلے داں گُڈی ساہ ءَ وتن وتن کناں تو منی راج ءِ بھا بوتگیں کُچکاں چانوگ بہ دے بلے دل ءَ دلجم مبو کہ بولان ءَ ترا پہ ھلو ھالو بکشایاں۔
بولان ءُ گْوادر ءِ پھازگ ءَ ماتاں شپے پاساں بچ پہ آشوب ءَ نازینتگ اَنت، اِد ءَ ھما شیرزال گوں ترا جنگ اِنت کہ روچے برانز، تبد ءُ لوار ءَ نہ دیستگ اَنت آ مروچی پہ ترا آس بلینگ ءَ اَنت۔ آ روچ دور نہ اَنت کہ وتن گوں شھیدانی ھوناں سینگار بیت رُژنائیں بامے ٹِک دات، کھریں شپ سر ءَ میلانک نہ بیت۔ ماتانی ودار سرجم بنت، بلوچستان ءِ توسیپ ءَ منی زنگ بستگیں سسا ءُ دل ءُ دومی پد ءَ ند وت سربتگ بوتگ کہ چہ کُج ءَ نبشتہ کنگ ءَ بنا بہ کنیں ءُ چہ کُج ءَ گْونڈ داریں۔

منی زِندمان ءِ کسّہ ابیتکی اِنت:

بلے ھَیر! اے وھد ءَ منی وتی ابیتکیں زِندمان ءَ گوں مانگیش اِتگ اَنت، بلے چوش کہ بلوچستان وَ مات اِنت۔ بے مات ءَ زِندمان سرجم نہ اِنت، نبشتانک ءُ نبیسّگ وتی جاگہ ءَ من اَنی ایوک ءَ نشتگاں ءُ ما ھم چہ جمبراں دراَتکگ ءُ مچ ءِ سر ءَ چہ کمو بُرز شُتگ، نود ءُ جمبر ھم ماہ ءَ دْروت ءُ دُراھبات کنگ ءُ امبازگ ءُ جُنزان اَنت۔
ماہ ھم گوں من ءَ بے بْرمشیں ھلوتیں ھما ھلوت کِہ اِشکنگ نہ بنت، من ماہ ءِ گُنگی ءَ پھمگ ءِ جُھد ءَ آں۔ اُستاد مُنھاج ءِ سوتے پِر کُتگ ءُ شھید جاوید پنّام ء آسپ ءُ شھید مھروان جان ءِ اکسے منی دیم اِنت، دل ھزاراں لبز جوڑ کنگ ءِ سکین ءَ دیگ ءَ اِنت، بلے من نہ زاناں پہ کَے ءَ نبشتہ بہ کن آں۔ منی چاریں لبزانی وازمندگ کس نہ اِنت، بلے چوش کِہ ما نبشتہ کار لاچاریں پہ کردانی واھُندے ءِ پٹ ءُ پولگ ءَ کہ کُج ءَ مارا پش کپتگیں لبزے دست بہ کپ اِیت۔

ابیتکیں زندمان لھتین ءَ دوست نہ بیت، بلے منی مُجّتی واھشت ءُ واھگ بوتگ کِہ کسانیں شنکی ئیں کُڈکے بہ بیتیں، کسانیں میتگے ءِ نیام ءَ ءُ کوہ ءِ دامُن ءَ بہ بیت۔ من ءَ مدام گوں کوہ ءِ دامُن ءَ نشتگیں مردُم ءُ میتگ ءُ زید ءُ کھچراں مِھر بوتگ، کوھانی پلو ءَ سْیادی داروکیں مردُم مھروان بنت۔ من ھم ھمے دابیں میتگے ءَ زِندمان ءِ چاریں روچانی مُساپر بوگ ءِ واھگدار آں۔ ھما کاشیں کُڈک ءَ لھتے بلوچی کتاب بہ بنت ءُ پد ءَ کندیلے ھم بہ بیت کِہ شپی پاس وھد ءُ بے وھد ءَ ترا کتابانی وانگ ءُ دربرگ ءِ دلبڈّی ءُ سکین ءَ بہ دنت۔ من نوں جیڑگ ءَ اِت آں کہ گوربام گوں سارتُکیں ندارگ ءَ بنا بوتگ اَت، من ءَ شال سر ءَ اَت، من ءَ کیتلی گون اَت ءُ چاہ اڈ کُت۔ دو سَے پس ھم من ءَ ھست اَت۔ من نان کوار ءَ کُت ءُ پس زُرتاں دیم پہ کوہ ءِ دامُن ءَ چارینگ ءَ، ھور بوتگ اَت۔ زمین ءَ کشاراں ساہ زُرتگ اَت، پس داں بُرت ءُ سر کُتاں پد ءَ کھیرے ءِ چیر ءَ نشتاں گُد کونڈ ءَ کُت ءُ کمو گُد دوتک۔

نیمروچ بوت من نان وارت ءُ دیگر بوت، من وتی کوار بڈّ ءَ کُت ءُ چاگل، کمو دار چِت ءُ دار سر ءَ کُرت اَنت دیم پہ گِس ءَ رھادگ بوت آں۔ منی یک آدّتے ھمیش اِنت کہ من تھنا رواں، گُڑا من سوت جنان باں۔ من ءَ ھمے سوت دپ ءَ اَت:

”گُنگ بئے شر، گپ کنے شر، واجہ ءِ تیراں ورے“

اناگت ءَ منی چم بلُکے ءَ کپت، بلُک بزگ چماں نِزور اَت۔ بازیں گماں آئی ءِ بالاد پْروش داتگ اَت، بلُک ءَ من ءَ دیست ھبکّہ ءُ ھیران اَت کہ اے چونیں گنوکے ءَ گوں من مرچی دُچار کپتگ آں، من توار کُت بلی اُو بلی! بلی ءَ جواب دات ءُ گْوشت ”ھاں منی چُک! من ءَ توار ءَ ئے؟“
ھو ماتی! بلے تو مئے ملنگانی ھلک ءَ شپ کپتگ ءِ پہ کئی شوھاز ءَ؟
بلُک گْوش اِیت ”منی چُک من اتکگاں کِہ مرچی ھمے میتگ ءَ داراں ءُ باندا وتی سپر ءَ رھادگ باں۔“
من گْوشت بلّی مرچی تو منی مھمان بو، گْوشت ئے ”شریں“۔
بلُک ءَ گْرنچے ھم گون اَت، ما دوئیں شپ ءَ شُت اِیں ھما کڈک ءِ تہ ءَ شپ کمو سارت اَت۔ بلُک من نادینت ءُ وتی پس بستاں، کندیل من روک کُت ءُ دو نان من پتک ءُ ما شام کُت۔ بلی من پرمات کسّہ آرگ ءَ، ءُ آ پیشی زمانگ ءِ کسّھاں آرگ ءَ اَت۔ میر چاکر ءِ جنگانی کسّہ، شیرین ءُ پرھاد ءِ، بانُک گُل بی بی ءِ، نوں شپ ھم بے وھد بْوان اَت۔
منی کِرّ ءَ پہ سارتی ءِ چیر بوگ ءِ واستا بس یک بینڈے ھست اَت، من بینڈ بلُک ءَ دات ءُ وت آس ءِ کش ءَ نشت آں ءُ وتی شپ جُنزینان کُت۔ من کتابے زُرت ءُ وانگ بنا کُت، بلُک ءَ بزگ ءَ واب ھم نیاتک، انچو گُمان بوت کہ ما یک دومیگ ءِ واب گیجگ ءِ ودار ءَ اِت اِیں، من گْوشت بلّی ترا چیا واب نیاھگ اِنت گُشی منی دیدگاں واب گُٹگیر کُتگ ءُ پہ وت ءَ ارس ءُ ودار رودینتگ ءُ پد ءَ گْوشت ئے ”شُمئے میتگ ءَ رستر تولگ ءُ کُچک سک باز اِنت، اے کُج ءَ وپسگ ءَ کِل اَنت۔“

من کمو تچک بوت آں ءُ کندیل نِزور تران اَت، شپ ءِ نیم اَت ءُ گوریچ ھم وتی موھاڑ ءَ کشگ ءَ اَت۔ آس ھم گیمُران اَت، بلے شپ سک سارت اَت۔ من جیڑ اِت ءُ جیڑگانی نیام ءَ چم کمو بند بوتاں ءُ سارتی ءَ من ءَ وپسگ ءَ نیشت۔ من پاد اَتکاں بلُک اِد ءَ نہ اَت، بلے بلُک اے شپ ءِ نیم ءَ کُج ءَ شُتگ؟ من ڈنّ دراَتکاں شپ ءَ ھاموشی ءُ بے تواری یے زُرتگ اَت، گوریچ نوں وتی گاماں چہ کپتگ اَت۔ منی کندیل ھم گار اَت، من دروازگ پچ کُت ءُ ڈنّ ءَ دراَتکاں چاراں کندیل لوگ ءِ پیژگاہ ءَ روک اِنت ءُ بلُک کندیل ءِ دیم ءَ نِشتگ ءُ وتی کْوھنیں گْرنچے بُتکگ۔
منی چم اکسے ءَ کپت اَنت کہ اکس کْوھنیں اکسے اَت، دنزاں وتی وڑ ءَ کُتگ اَت۔ اکس نوں لگوشتگ ءُ دِرتگ اَت۔ من شُتاں وتی دست آئی ءِ کوپگ ءَ کُت ءُ جُست کُت، بلّی اے کئی اکس اِنت؟ اَئی ءَ منی پسہ دات نہ کُت۔ اَئی ءِ مُرواردیں ارساں جیگ مسینتگ اَت ءُ گْوشت ئے ”منی چُک ءِ اکس اِنت۔“
من جُست کُت کہ ماتی تئی چُک ءَ زان ءَ چون بوتگ ءُ انوں کُج ءَ اِنت؟ اَئی ءَ من ءَ پسّہ دات کِہ ”منی چُک گار اِنت“ من ھبکّہ بوتاں کہ گار اِنت، بلے پرچا گار اِنت؟ ءُ کُج ءَ گار اِنت؟ پد ءَ پسّویے دات کہ ”مئے میتگ ءَ منی چُک ءَ پنچ ءُ شش گْونڈو بلوچی کتاب وانینتگ، یک روچے چہ وانگجاہ ءَ دیم پہ گِس ءَ واتر بوتگ کِہ سْیاہ کانچیں گاڑی ءَ سلاہ بندیں مردُماں منی چُک ءِ چم ءُ دست بستگ ءُ گِرّان کُتگ ءُ گوں وت ءَ بُرتگ، بلے منی چُک بے گُناھے۔ منی چُک ءَ ھِچ نہ کُتگ، مروچی ھپت سال اِنت کہ بیگواہ اِنت۔ ھِچ ھالے نیست۔“

من دِل ءَ پسّہ دات کہ ماتی تئی چُک سکیں مزنیں گُناھکار ءُ ناشرکارے بوتگ کہ آئی ءَ بلوچی ونتگ ءُ وانینتگ، بلے من گُنگ اِتاں کہ منی جبین ءَ ھزار وتگڑیں جُست تراس گِپت۔ ھما جُست کِہ روچ ء مروچی آیاں پسہ نیست، من بلّی امبازاں زُرت ءُ واپینت۔ من گوں اکس ءَ جیڑ اِت، من بلُک ءِ ارسانی وامدار اِتاں۔ بلُک ءَ اکس دل ءِ پُشت ءَ داشت ءُ واب کپت، من گوربام ءِ ودار ءَ تکانسر اِتاں داں سُھب بوت، من پس دُشت ءُ چاہ اڈّ کُت ءُ وارت۔
روتاب ءَ نشتیں بلی ءَ پہ ناھانی واستا کپات گْوپت ءُ من گُد دوتک داں روچ دیگر ءَ سر بوت۔ من وتی کتاب زُرت ءُ وانگ بنا کُت، من جیڑگ ءَ اِتاں کِہ زندمان ءِ دْراجیں سپر ءَ مُھکمیں مھروانے گوں تو ھمراھداری بہ کنت ءُ گُلزمین ءِ جیڑگاں گوں تو ھمگرنچ بہ بیت، کتابانی دربرگ ءَ، منی ءُ کندیل ءِ نیام ءَ منی سیمی سنگت بہ بیت، برپ ریچیں زمستانی شپاں، تبد ءُ جلیں گرماگی روچاں ھور ءُ ھوار بہ بیت، بلوچستان ءِ تلّ ءُ شیپ، تل کور ءُ کھچرانی سر ءِ ندارگ ءَ گوں دز مہ دز بہ بیت، گُڑا بھشت ءِ توسیپ پہ من ءَ گُناھے بیت۔
من پد ءَ وتی کتاب ءِ وانگ بنا کُت، بلُک ءَ من ءَ جُست کُت تئی زندمان ءِ کسّہ چی اِنت؟ من گْوشت ابیتکی۔ ھو ماتی! منی زندمان ءِ ءِ کسہ ابیتکی اِنت، من ءَ ابیتکی، ودار ءُ گیر سک دوست بنت ءُ اے سرجمیں ندارگ ترا منی زمین بلوچستان ءِ دلبند ءَ دست کپ اَنت ءُ سینگار اِتگ اَنت۔ ما دوئیں وتی سپر ءَ رھادگ بوت اِیں ءُ کسّہ آران کُت، ھُدا بہ زانت نہ زاناں پہ کئی شوھازگ ءَ سر جنان بوتیں۔ مارا منزل نیست اَت، انچو گُمان بوت منزل ءِ کِشک مئے دنز ءُ مُجاں گِپتگ ءُ گار کُتگ، ءُ ما دوئیں دنزانی نیام ءَ بیگار بوت اِیں۔ دریگتیں زندمان تو انچو بوتینے، ھو زِندمان! تو انچو زیبدار بوتینے، انچو دلکش۔۔۔۔۔۔۔